Vrijheid verbindt: ‘Ik denk dat de jaren 40-45 mij hebben mij gevormd’
11 april 2025 om 14:36 Achtergrond Vrijheid VerbindtNIJKERK Het project ‘Vrijheid Verbindt’ richt zich op het vastleggen van de verhalen van inwoners van de gemeente Nijkerk die de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt en veteranen uit Nijkerk, Nijkerkerveen en Hoevelaken. We delen deze verhalen met een breed publiek. ‘Vrijheid verbindt’ is een initiatief van de Stad Nijkerk, de Bibliotheken in de gemeente Nijkerk, Oranjevereniging Nijkerkerveen en Historisch Hoeflake en documentairemaker Olaf Koelewijn, die van zes van deze portretten een documentaire maakt. Dit project kwam tot stand dankzij een subsidie van de gemeente Nijkerk.
Gerrit Slijkerman (90) uit Hoevelaken beleefde de Tweede Wereldoorlog vanuit het heerlijk zorgeloze perspectief van een kind. Alleen toen zijn vader op gewelddadige wijze werd opgepakt door de SS was er sprake van angst. En verder? ,,Ik heb fijne opgroeiende jaren gehad, al weet ik nu dat het voor mijn ouders anders is geweest.”
Door Job van der Mark
Als een echt stadskind groeide Gerrit Slijkerman op in Arnhem. Daar had zijn vader een goedbezocht café in het centrum. In dat café speelde zich een scène af die zijn eerste oorlogsherinnering vormt. ,,Het was net na de capitulatie van Nederland, misschien wel op 10 mei 1940 zelf. Ik was vijf jaar oud. In het café van mijn vader stapten vier Duitse soldaten naar binnen, geweren op de schouder. Zij gingen aan een tafeltje zitten en bestelden eierlikeur. Eierlikeur, oftewel Advocaat, een vrouwendrankje… Dat vond ik zo merkwaardig. Aan de bar zaten vier Nederlandse mariniers en die zetten het Wilhelmus in. Iedere Nederlander in dat café zong mee. En die Duitse soldaten? Die lieten het over zich heen komen.”
Market Garden
Op 29-jarige leeftijd kwam Slijkerman in Hoevelaken te wonen. Hij werkte destijds bij de Erdal-fabriek aan de Brabantsestraat in Amersfoort. ,,Ik deed werk dat tegenwoordig als marketing omschreven zou worden. Druk met aanbiedingen bedenken: krijg bij de aankoop van 62 potjes levertraan een reiswekker cadeau, zoiets bijvoorbeeld. Op een dag was ik met een vertegenwoordiger in Hoevelaken en die vertelde mij over nieuwe woningen die er gebouwd zouden worden. ‘Ze zijn alleen wel veel te duur: 33.000 gulden’, wist hij mij te vertellen. Ik heb het toch gedaan. En het mooie is: zes jaar later verkocht ik datzelfde huis voor 65.000 gulden.”
Slijkerman is sindsdien niet meer weggegaan uit Hoevelaken. Maar in de jaren daarvoor, zeker in de oorlogsjaren, heeft hij met zijn familie de nodige omzwervingen gemaakt. ,,Ik kan me goed herinneren dat op een dag in september 1944 honderden parachutisten uit de hemel kwamen zweven. Ik had weleens gezien dat een enkele geallieerde piloot met parachute naar beneden kwam, nadat zijn vliegtuig was geraakt. Maar zoveel… Dat was het begin van Operatie Market Garden (geallieerde operatie met luchtlandingstroepen om strategische bruggen in te nemen, die uiteindelijk mislukte, -red). Niet snel daarna werd ons duidelijk dat we niet in Arnhem konden blijven. Het was er te gevaarlijk door de gevechten.”
Tragedie
Voordat het gezin vertrok, werd het gezin Slijkerman getroffen door een groot verdriet. Dochter Rina kwam te overlijden door dysenterie. ,,Mijn moeder is haar dood nooit helemaal te boven gekomen. Mijn vader kon bij een boer 17 kilometer verderop om de dag een liter melk ophalen. Dat deed hij trouw, vooral voor Rina, maar dat mocht dus niet baten. Ik liep wel eens met hem mee. Op een dag kwam er een open vrachtwagen voorbij met daarin allemaal Duitse soldaten. Jongens waren het eigenlijk nog. In die weg zaten allemaal gaten en holen door de bombardementen. Daardoor stuiterde de helm van een van die soldaten op de weg. Mijn vader pakte die op, gooide hem in een mangat naast de weg. Op de terugweg pikten we die helm weer op. Ik heb hem nog steeds.”
Slijkerman kwam in de maanden daarna met zijn vader, moeder en broertje terecht in De Steeg, een klein plaatsje achter Velp. Daar konden zij terecht in een Spoorwachtershuisje, via een familievriend genaamd Udding. De tragedie van het overlijden van Rina overschaduwde de periode die Slijkerman in De Steeg doorbracht. Toch heeft hij ook goede herinneringen aan die tijd. ,,Wat deed je als jonge jongen in die tijd? Rondzwerven in de omgeving. Ik kreeg weleens küche van Duitse soldaten, soort zuurachtig brood of koek was dat. Dat vond ik geweldig. Ik kan me ook nog herinneren dat op een dag een Canadees vliegtuig uit de lucht werd geschoten door het Duitse luchtafweergeschut. Rond het spoor waar we woonden hadden de Duitsers aardig wat van dat soort geschut opgesteld. Door het veld rende ik naar dat vliegtuig toe. Achter een boom stond een Duitse soldaat. ‘Komm her, Kleiner!’ riep hij naar me. Ik liep naar hem toe en hij hield mij bij zich. Even later zag ik geallieerde Spitfires in de lucht cirkelen die zomaar een aanval hadden kunnen openen op het Duitse luchtafweergeschut iets verderop.”
Op klompen lopen
Het spoorwachtershuisje bij De Steeg bleek al snel te krap voor het gezin Slijkerman. De biezen werden gepakt en er werd koers gezet naar familie in het Noord-Hollandse plaatsje Limmen. ,,We vertrokken in een houtskoolgestookte wagen. Benzine was niet meer verkrijgbaar. Rond één uur ‘s nachts klopten we aan bij oom Piet, die met zijn gezin op een boerderij woonde. Tot het einde van de oorlog heb ik in Limmen gewoond. Het was anders dan in Arnhem. Ik moest op klompen lopen, dat vond ik niets. De jongens op school vonden dat ik bekakt praatte. Ik deed er ook hele andere dingen: kievitseieren rapen, snoeken vangen met een lange stok met koperdraad. Daar moest je vooral geduld voor hebben…”
In mei 1945 marcheerden Canadese soldaten als bevrijders door Limmen. Gerrit Slijkerman maakte het als jongen van tien jaar oud mee. ,,Die soldaten waren op weg naar Alkmaar. Van één van hen kreeg ik een plakje kauwgom toegestopt. Dat hadden we nooit eerder gezien. Eerst kauwde ik erop, daarna mijn broertje, daarna een stel nichtjes… Ik geloof dat we het met zijn zessen hebben gedeeld. Wat ik me ook nog goed kan herinneren is dat ik ineens mannen in speciale overalls zag rondlopen, met oranje sjerp. Sommige van hen kende ik wel. Dat bleken verzetslieden te zijn. En ik kan me herinneren dat een meisje helemaal kaalgeknipt werd op straat. Zij bleek verkering te hebben gehad met een Duitse soldaat. Toen al vond ik dat schokkend en onrechtvaardig. Nu nog steeds. Wat kan zo’n meid er nou aan doen?”
Avonturenboek
Het verhaal van Slijkerman klinkt als een avonturenboek uit vervlogen tijden. Meerdere keren komen de woorden enerverend en spannend voorbij in wat hij vertelt. Heeft hij dan helemaal gaan angstige momenten gekend? ,,Toen mijn vader opgepakt werd door de SS… We woonden toen in het spoorwachtershuisje in De Steeg. Ze trapten de deur in, sloegen hem direct en namen hem mee. In die tijd liepen alle Nederlandse mannen het gevaar om opgepakt te worden en naar Duitsland gestuurd te worden om daar gedwongen te werken. Mijn vader kwam drie weken later echter weer naar huis. De details van zijn gevangenschap weet ik niet. Hij had ineens een baard, dat maakte indruk op me, dan had ik nooit eerder gezien. Maar verder… Ik had het zorgeloze perspectief van een kind, gevaar zag ik niet of nauwelijks. Ik heb fijne opgroeiende jaren gehad, al weet ik nu dat het voor mijn ouders anders is geweest. Ik denk ook dat die jaren mij hebben gevormd. Dat ik een soort natuurlijk pantser heb gekregen. En als ik dan kijk hoe de jongere generaties nu opgroeien. Nergens tekort aan, alles voorhanden. Luxe leven, maar of je daar nou per se gelukkiger van wordt?”
Zes weken lang verschijnt in de Stad Nijkerk een artikel dat telkens iemand portretteert die de Tweede Wereldoorlog heeft meegemaakt en een interview met een veteraan die in dienst van Defensie in een recent conflict heeft gediend.
