Vrijheid Verbindt: ‘In Israël schieten ze eerst en dan stellen ze vragen’
2 april 2025 om 10:34 Achtergrond Vrijheid VerbindtNIJKERK Het project ‘Vrijheid Verbindt’ richt zich op het vastleggen van de verhalen van inwoners van de gemeente Nijkerk die de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt en veteranen uit Nijkerk, Nijkerkerveen en Hoevelaken. We delen deze verhalen met een breed publiek. ‘Vrijheid verbindt’ is een initiatief van de Stad Nijkerk, de Bibliotheken in de gemeente Nijkerk, Oranjevereniging Nijkerkerveen en Historisch Hoeflake en documentairemaker Olaf Koelewijn, die van zes van deze portretten een documentaire maakt. Dit project kwam tot stand dankzij een subsidie van de gemeente Nijkerk.
door Maranke Pater
Nijkerker Wijnand Dirksen was in dienst van Defensie op de Westbank in Israël. Ook vloog hij met regelmaat naar landen waar Nederlands Defensiepersoneel was gedetacheerd voor kortdurende missies. In 2023 is hij als luitenant-kolonel met pensioen gegaan.
Wijnand Dirksen kwam in 1981 op als dienstplichtige, maar al snel besloot hij naar de Koninklijke Militaire Academie te gaan. ,,Ik wilde altijd al het leger in, vanaf dat ik kind was, maar ik besloot eerst te gaan kijken bij de politie. Het werd toch het leger. Toen ik voor mijn dienstplicht opkwam in Ermelo was ik al aangenomen op de KMA. Mijn dienstplicht was een fysieke voorbereiding op mijn tijd op de KMA.” De laatste twintig jaar van zijn carriere is hij vooral in het IT-CIS vak bezig geweest. In deze functie bezocht hij verschillende missiegebieden waar het Nederlandse leger actief was, waaronder Mali, Litouwen. Dubai, Irak, Afghanistan en Israël.
Wij hadden daar als militairen een diplomatieke status op papier
In 2016 ging hij op missie bij de United States Security Coördinator naar de Westbank. ,,Dit was een missie geleid door het Amerikaanse Ministerie van Buitenlandse Zaken. Wij waren als militairen uitgeleend aan de Amerikanen en de missie was een samenwerkinsgverband tussen verschillende landen, van Canada, Amerika, Engeland, Nederland, Italië tot Turkije. Hij kan zich een bezoek aan zijn collega’s in Ramallah goed herinneren: ,,Daar in de buurt was een zelfmoordaanslag geweest. ‘Death by IDF’ noemden ze die. Moslims mogen geen zelfmoord plegen van hun geloof, maar als ze met schietend en gillend op Israëlische militairen afstormen, weten ze zeker dat ze neergeschoten worden. Het doel was om neergeschoten te worden, omdat ze dan gelijk door de Palestijnse autoriteiten als martelaar werden aangemerkt. Dan wordt er na je dood voor je familie gezorgd, anders was dat niet het geval.” Wat veel mensen volgens de Nijkerker niet weten is dat de Westbank één groot gebied lijkt, maar in feite uit drie deelgebieden bestaat. ,,Deel A zijn de grote steden zoals Ramallah, Hebron en Betlehem. Die steden staan volledig onder controle van de Palestijnse autoriteiten. Deel B is Palestijns-Israëlisch gebied en deel C ligt langs de Jordanese grens. Als je van gebied verandert, moet je altijd door grenscontroleposten heen. Wij hadden daar als militairen een diplomatieke status op papier, goedgekeurd door het Israëlische Ministerie van Buitenlandse Zaken, maar de realiteit was anders. We waren formeel niet in dienst van het Nederlandse Ministerie van Buitenlandse Zaken. We konden alleen via bepaalde controleposten van de Westbank in Israël te komen. We hadden een Canadese majoor mee, en een tolk uit Oost Jeruzalem. De Canadees en ik mochten doorrijden, maar onze tolk moest uitstappen en maar zien hoe ze Israël op een andere manier binnenkwam. De hekken en muren tussen Israël en de Westbank zijn heel, heel hoog. Zelfs hoger dan vroeger de Berlijnse muur was. We praten dan over hekwerken en betonnen muren van soms wel vier meter hoog. Overal stonden wachttorens. Bij de grensovergangen voelden we onszelf echt ingesloten.”
(De tekst gaat verder onder de foto’s)
Een penning die hij tijdens de missie kreeg. - Mathilde Dusol
De penning. - Mathilde Dusol
ZES GEWEREN
Op de avond na de zelfmoordaanslag reed Dirksen met zijn collega terug naar Jeruzalem vanuit Ramallah. ,,We kwamen in een hinderlaag terecht en keken in het pikkedonker tegen zes geweren aan. In Israël schieten ze vaak eerst en daarna stellen ze pas vragen. Dit is het ergste dat ik in Israël heb meegemaakt.” Dirksen had een strikt verbod gekregen om überhaupt één stap richting Gaza te zetten. ,,In Hebron hebben wij de verschillende tegenstellingen en de confrontaties tussen twee bevolkingsgroepen meegemaakt. Na een aanslag had de Israëlische autoriteit bedacht om de oude binnenstad leeg te vegen. ‘s Ochtends gingen Palestijnse kinderen van huis uit naar school, maar na school konden ze niet naar huis. De straten waren volledig afgezet. Er staan daar huizen waar de bordjes van het ontbijt bij wijze van spreke nog op tafel staan. Ik denk dat iedereen wel een eigen mening heeft over wat er op dit moment in Israël gebeurt.”
Het parkeerdek van het vliegveld droop van het bloed
In Mali was Dirksen op werkbezoek in de plaats Gao. De terugweg naar het vliegveld duurde erg lang en de militairen konden het vliegveld niet betreden. ,,We reden uiteindelijk met ons busje over de Tarmec richting de landingsbaan en het parkeerdek van het vliegveld droop van het bloed. Afrikaanse VN-soldaten waren blijkbaar in een hinderlaag terecht gekomen en waren behoorlijk gewond en er waren zelfs doden bij gevallen. Op het vliegveld zijn velen van hen behandeld door medisch personeel. De militaire ambulances stonden er nog. Het besef dat deze mensen in de open lucht geopereerd waren daalde in. Dan wordt je even stil. Het maakte een enorme indruk op me en ik heb er gelukkig nooit nachtmerries van gehad, maar het zal me altijd bijblijven.”
WAARDERING
Dat de Nijkerker nu al jaren voorzitter is van het 4 en 5 mei comité is toeval. ,,Dit komt meer door mijn familie. De vader en moeder van de echtgenoot van mijn jongste dochter waren al heel veel jaren actief in het comité. Toen zijn vader kwakkelde met zijn gezondheid, ben ik als vanzelf gaan ondersteunen. De eerste keer was ik de ‘bezemwagen’, ik liep helemaal achteraan bij de stille tocht. Vervolgens werd ik voorzitter en mocht ik de tekst in het Van Reenenpark voorlezen.” Door zijn vrijwilligerswerk voor het comité is hij de oudere generatie nog meer gaan waarderen. Hij snapt nu ook beter waarom ouderen die de oorlog hebben meegemaakt zo weinig vertellen over de gebeurtenissen. ,,Als je ze zelf hebt meegemaakt weet je dat het geen onderwerpen zijn om met kinderen en kleinkinderen te delen. Er wordt gezegd door ouderen: ‘dat waren onze zorgen toen, niet jullie zorgen’. Familie reageerde ook ongerust als een oudere een naar verhaal vertelde.”
BEWUSTZIJN VERGROTEN
Zijn voornaamste doel is om het bewustzijn rondom de gebeurtenissen in de Tweede Wereldoorlog te vergroten. ,,Als de jongere generatie hoort hoe hier de oorlog is geweest; veel mensen zijn er niet bewust van wat de impact was op de Nijkerkse bevolking. Mensen kunnen zich alle verhalen over het noodziekenhuis en de verwoestingen in het centrum niet voorstellen. Ze vinden het onvoorstelbaar dat Nijkerk geëvacueerd is geweest en een dode, lege stad is geweest.” Tachtig jaar vrijheid voelt voor hem dubbel, zeker vanwege alles wat hij tijdens zijn missies heeft meegemaakt. ,,We houden in de herdenking op 4 mei rekening met oorlogen die op Europees grondgebied worden uitgevochten, zoals de oorlog in Oekraïne.” Sinds half december is hij parttime burgermedewerker. ,,Dat heeft weer iets te maken met de NAVO-top die eraan zit te komen.”
