In de gemeente Nijkerk hebben duizenden mensen moeite met lezen en schrijven

NIJKERK In de gemeente Nijkerk hebben duizenden mensen moeite met lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden. Hier loop je tegenaan bij een online aanvraag, medicijnen bestellen, je kind inschrijven op school of reizen met de trein. Je wereld wordt kleiner als je niet kunt lezen en schrijven of moeilijk met de computer overweg kunt.

door Marco Jansen 

Laaggeletterdheid komt veel meer voor dan veel mensen zich realiseren. De gemeente Nijkerk gaat uit van één op de vijf volwassenen (18+) in Nijkerk die moeite hebben met lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden. Vaak wordt gedacht dat laaggeletterdheid alleen voorkomt bij mensen met een migratieachtergrond, maar ook mensen die hier zijn geboren en getogen, kunnen laaggeletterd zijn.

Als overheid moeten we begrijpelijk communiceren

Laaggeletterdheid neemt enorm toe nu we als samenleving steeds meer digitaliseren, communicatie anoniemer gaat en instanties brieven sturen. DigiD heeft de loketten vervangen, waardoor mensen met een achterstand in geletterdheid steeds moeilijker meekomen. Een formulier invullen kan al uitdagend zijn. Laaggeletterdheid heeft tot gevolg angst om computer te gebruiken, stressgerelateerde klachten, ziekteverzuim en werkloosheid. De meeste mensen zijn er niet zo open over en dat maakt dat deze doelgroep moeilijk te bereiken is. ,,Als overheid moeten we begrijpelijk communiceren met brieven en websites om regelingen ook bereikbaar te maken voor wie minder taal- en rekenvaardig is. Juist die groep die wat extra’s nodig heeft”, vindt de gemeente Nijkerk. 

Laaggeletterdheid - Gemeente Nijkerk

De samenleving heeft een signalerende functie

Vroeger regelde je bankzaken bij het loket, nu gaat dat via internetbankieren. Communicatie met overheidsinstanties loopt via DigiD. ,,Het is de opgave voor een talige samenleving, die draait om communicatie, om te zorgen dat iedereen volwaardig mee kan doen. Het ontbreken van basisvaardigheden mag geen belemmering zijn.”De doelgroep die minder te besteden heeft, geniet in verhouding minder opleiding. Ze hebben recht op subsidieregelingen en krijgen brieven om naar de gemeente te komen. Als mensen deze niet goed lezen en begrijpen, gaat het mis. Schulden nemen toe als brieven ongeopend blijven.De gemeente Nijkerk wil voorkomen dat kinderen opgroeien tot laaggeletterde volwassenen, door met de Leescoalitie (onderwijs, bibliotheek, werkgevers) peuters al extra taalaanbod te geven. Laaggeletterdheid verhelpen voor 18+ kan bij het Digitaalhuis in de bibliotheek en ook wil de gemeente ondersteunen bij laaggeletterdheid door regelingen en brieven begrijpelijker te maken.

BEWUSTWORDINGSCAMPAGNES

Om laaggeletterdheid te verminderen doet de gemeente Nijkerk ook een beroep op de samenleving. Dit jaar is gestart met de bewustwordingscampagne Basisvaardig.nl . Deze is gericht op de directe omgeving van mensen die laaggeletterd zijn. Zij worden gestimuleerd om het gesprek aan te gaan met mensen, van wie ze het vermoeden hebben dat ze moeite hebben met lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden. Marjolein Grootes consulent van de Taalambassade bibliotheek Eemland: ,,De aanpak laaggeletterdheid en versterking basisvaardigheden is een opgave voor de samenleving. Dit doen we als gemeente samen met de bibliotheek, onderwijs, welkzijnswerk, de stichting Lezen en Schrijven en de Taalambassade.”

Er zijn meer mooie succesverhalen

In de regio Nijkerk is de Taalambassade ondergebracht in de bibliotheek Eemland. ,,De gemeente Amersfoort en omliggende gemeenten maken gebruik van de Taalambassade en nemen voor specifieke vragen contact met mij op. Dan bezoeken we deze gemeente met één of twee taalambassadeurs”, aldus Grootes, die ziet dat leren lezen en schrijven deuren opent. ,,Iemand die alles weet van planten, maar laaggeletterd was, kon na een cursus hovenier worden, eindelijk het beroep uitoefenen wat hij wilde en heeft een functie als voorman gekregen. Een vader kan zijn kinderen voorlezen, helpen met huiswerk en kan naar oudergesprekken. Zo zijn er meer mooie succesverhalen.” 

Ronald Jan Kos deelt zijn ervaringen - Gemeente Nijkerk

In Nijkerk delen ex-laaggeletterden Ronald Jan Kos en Willem hun positieve ervaringsverhaal om anderen te inspireren. Zij leerden door trainingen in kleine stapjes beter lezen en schrijven en dat heeft hun leven veranderd.

Als glazenwasser kon Ronald Jan Kos (66) altijd vertrouwen op zijn geheugen. Tot hij nierproblemen kreeg en niet kunnen lezen en schrijven een beperking werd. Al op zesjarige leeftijd ging Ronald Jan na schooltijd mee met zijn vader om de scholen aan te vegen en te dweilen. Op zijn twaalfde begon hij voor zichzelf als glazenwasser. ,,Ik moest mijn eigen spullen kopen. Lezen en schrijven kon ik bijna niet, dat hoefde ook niet van mijn ouders, zolang ik maar mijn brood kon verdienen. Ik begon gewoon, haalde mijn rijbewijs en ik groeide door tot 3.000 klanten”, vertelt Ronald Jan, die onder andere de Euromast schoonmaakte. ,,Ik kon alles heel goed onthouden. Elk flatgebouw en elk huis, ik onthield elke klant en de adresnummers, visueel. Mijn vrouw hielp mij bij het computerwerk. Zo verdiende ik een goede boterham in de schoonmaakwereld.”

Ik moest helemaal opnieuw beginnen

Het ging mis toen alles digitaler werd en hij door gezondheidsproblemen niet meer kon vertrouwen op zijn geheugen. ,,Dat was altijd mijn kracht, maar nadat ik nierproblemen had gekregen, kon ik door bijwerkingen van de medicatie niks meer onthouden. Met een donornier kan ik beter functioneren, maar ik moest helemaal opnieuw beginnen.”

Ik probeerde iedere week een boek uit te lezen

Door zijn zoon werd hij 4,5 jaar geleden gestimuleerd om te leren lezen en schrijven in een bibliotheek in Leusden. ,,Ik probeerde iedere week een boek uit te lezen en een verslag te maken. Ik moest ermee bezig zijn en doorgaan.” Het was voor hem een opstapje om op het MBO Amersfoort een taalcursus te volgen waar hij een diploma voor heeft gekregen. ,,Stapje voor stapje heb ik het voor elkaar gekregen om mij in de digitale wereld staande te houden. Als je een ov-kaart wilt hebben, moet je dat via de computer regelen met je eigen foto. Nu schrijf ik een boek over hoe ik glazenwasser ben geworden, het werk in de glazenwasserij, mijn ziekteproces en mijn opleiding.”

GRAMMATICA

Zijn kinderen stimuleerde hij op school om woorden en grammatica te leren. ,,Het is belangrijk dat je je geld met je hoofd kunt verdienen. Ik moest het met mijn lichaam doen en dat was zwaar. Mijn zoon is ingenieur geworden op zijn 22ste. Mijn dochter is dyslectisch maar heeft de hotelschool gedaan en reist nu over de hele wereld. Ik schaam mij niet en mijn les is dat leren altijd nog kan, daarvoor is het nooit te laat.”

Willem: ,,Lezen en schrijven kon ik niet goed, omdat ik mijn middelbare school niet heb afgemaakt.”  - Gemeente Nijkerk

WILLEM KNEVEL

Toen zijn zoon ziek werd, kreeg Willem Knevel uit Nijkerk stapels papieren waar hij niet uit kwam. Ook de brieven op zijn werk lezen was niet aan hem besteed. Zijn werkgever stimuleerde hem taallessen te volgen bij de bibliotheek in Nijkerk. ,,Ik onthoud nu wat ik lees.” Willem was 14 jaar toen hij van school ging. ,,Ik was niet de makkelijkste en mijn vader zei dat als ik niet wilde leren, ik kon gaan werken. Dat kon vroeger. Maar ik kon niet goed lezen en wat ik las vergat ik ook.” Nu is hij 59 en werkt bij Polskamp in Ermelo in de kippenvleesverwerking. Hoewel brieven lezen op zijn werk moeilijk ging, was de hulpverlening bij de ziekte van zijn zoon reden om te willen leren lezen en schrijven.

Ik kreeg stapels brieven van hulpverlenende instanties

,,Mijn zoon heeft vanaf zijn zestiende medicijnen nodig, hij is nu 21. Ik kreeg stapels brieven van hulpverlenende instanties. Maar ik kon niet meedenken omdat ik niet kon lezen wat daar stond. Mijn leidinggevende heeft mij daarbij geholpen. Ik nam alle medische papieren mee naar het werk. Iedereen op mijn werk wist dat ik moeite had met lezen en schrijven, daar ben ik open en eerlijk over. Zij heeft die ingewikkelde woorden voor mij gelezen en vertelde wat ermee bedoeld werd. Op een gegeven moment wilde ik het zelf kunnen doen, voor meer privacy. Toen ging zij voor mij op zoek naar taalcursussen, die werden gegeven bij de bibliotheek in Nijkerk.”

COMPLIMENTEN

Willem wilde begrijpen wat er in die brieven stond en dat gaf hem de motivatie om dit traject vijf jaar geleden aan te gaan. ,,Dat ik het zelf wilde, maakt het leuker. Lezen en schrijven kon ik niet goed, omdat ik mijn middelbare school niet heb afgemaakt. Een vrijwilliger heeft daarbij geholpen. Door boeken te lezen onthoud ik nu beter wat ik lees, voorheen was ik het na een paar regels alweer kwijt. Nu ben ik met de lange en moeilijke woorden bezig. Daar had ik moeite mee, maar dat gaat steeds beter. Ik krijg nu vaak complimenten en als er wat is, kan ik altijd naar mijn leidinggevende.”

Pak het op, doe wat je kan, liever nog vandaag dan morgen

Het taalwegwijs zijn heeft Willem meer zelfstandigheid opgeleverd. Hij kan als volwassene nu zelf dingen oplossen en dat geeft een gevoel van waardigheid. Zijn tip aan mensen die niet kunnen lezen en schrijven: ,,Pak het op, doe wat je kan, liever nog vandaag dan morgen, anders moet je alles aan andere mensen vragen. Ik had nooit gedacht dat ik een boek kon lezen, maar hoe meer je leest, hoe makkelijker het gaat. Ik kan nu op mijn werk papieren lezen en ik kan nu ook makkelijker schrijven. Ik begrijp de ingewikkelde brieven voor mijn zoon beter en ik kan 112 nieuwsberichten op mijn telefoon lezen. Ook heb ik een boek over de Tweede Wereldoorlog binnen drie weken uitgelezen, dat vond ik interessant.”