Vrijheid verbindt: ’Ik ben beschoten, maar gelukkig miste hij’
26 maart 2025 om 10:39 Achtergrond Vrijheid VerbindtHet project ‘Vrijheid Verbindt’ richt zich op het vastleggen van de verhalen van inwoners van de gemeente Nijkerk die de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt en veteranen uit Nijkerk, Nijkerkerveen en Hoevelaken. We delen deze verhalen met een breed publiek. ‘Vrijheid verbindt’ is een initiatief van de Stad Nijkerk, de Bibliotheken in de gemeente Nijkerk, Oranjevereniging Nijkerkerveen en Historisch Hoeflake en documentairemaker Olaf Koelewijn, die van zes van deze portretten een documentaire maakt. Dit project kwam tot stand dankzij een subsidie van de gemeente Nijkerk. Ontsnappen aan patrouillerende Duitse soldaten in spertijd, een zwager verliezen in de Razzia van Putten, eieren ruilen voor tabak van de Canadese bevrijders; er kan gesteld worden dat Aalt de Groot (100) uit Nijkerkerveen de Tweede Wereldoorlog heeft meegemaakt. ,,Ik hoop dat ik vrede in Oekraïne en Gaza ook nog mee mag maken.”
door Job van der Mark
Aalt de Groot woont sinds vijftien jaar in Nijkerk. De 85 jaar daarvoor woonde hij echter in Nijkerkerveen. In 1924 werd hij geboren in een boerderij aan de Naaldenkoperweg. Tien jaar later verhuisde hij naar een boerderij om de hoek, aan de Schoolstraat nummer 32. Daar woonde hij met zijn ouders en drie zussen toen op 10 mei 1940 de Duitsers Nederland binnenvielen. ,,Delen van ’t Veen moesten aan het begin van de oorlog ontruimd worden”, herinnert De Groot zich. ,,Dat had gevolgen voor het vee, dat moest tijdelijk ergens anders worden ondergebracht, in de buurt van Putten. Mijn vader had een coördinerende taak hierin. Na ruim een week waren de gevechten voorbij en mochten de koeien weer terug naar onze boerderij. Het was een zooitje. Lang niet al ons vee hebben we teruggekregen. De dieren stierven in de tussentijd, raakten vermist of belandden op de boerderij van een ander. Vrijwel direct hadden de gevolgen van de oorlog dus grote impact op ons. En dat was nog maar het begin.”
(De tekst gaat verder onder de foto)
Persoonsbewijs van de 100 jarige Aalt de Groot. - Mathilde Dusol
BIJNA NEERGESCHOTEN
Aalt de Groot beleefde een groot deel van zijn vormende jaren in de Tweede Wereldoorlog. Misschien dat hij ook mede hierdoor gedetailleerde herinneringen heeft van de jaren 1940 tot 1945 in Nijkerkerveen. Zoals toen hij een keer bijna opgepakt werd door patrouillerende soldaten na de avondklok van 20.00 uur. ,,Ik was met een paar buurjongens en we zaten op de hoek van de Schoolstraat en de Naaldenkoperweg. Het was na acht uur en dan moest je eigenlijk binnen zijn. Duitse soldaten zagen ons, dus we gingen er direct vandoor. Ik vloog door de tuinen, de weilanden, richting onze boerderij. Daar verborg ik me in de bietenkuil. Net op tijd, drie Duitse soldaten waren achter mij aangekomen. Vanuit die kuil zag ik een van hen de ladder opklimmen richting de hooizolder. Ze verwachtten waarschijnlijk dat ik me daar had verstopt. Ik herinner me zijn lange leren jas nog heel precies. Vanuit de bietenkuil ben ik over een dammetje gekropen, in de naastgelegen sloot. Van daaruit vluchtte ik door, dwars door een beek. Vanaf de weg ben ik beschoten. Zelf vermoed ik dat die soldaat miste, gezien de afstand had hij volgens mij gemakkelijk raak kunnen schieten. Het waren niet allemaal verschrikkelijke monsters, die Duitse soldaten. Even later klopte ik aan bij buurtgenoten. Kletsnat was ik, mijn laarzen vol met water. Daar heb ik me kunnen warmen bij de potkachel.”
(De tekst gaat verder onder de foto)
Aalt de Groot kan zich nog veel herinneren. Foto: Mathilde Dusol
Als je pech had, werd je tewerkgesteld in Duitsland
De Groot had goede redenen om voor de soldaten weg te vluchten die avond na 20.00 uur. ,,Als je gepakt werd en je had geluk, dan zat je een nacht in de gevangenis. Als je pech had, werd je tewerkgesteld in Duitsland. Ik was toen een jongeman, rond de achttien jaar oud. Een perfecte arbeidskracht voor de nazi’s. Sowieso voerden de Duitsers met enige regelmaat overvallen uit in de nacht, op zoek naar jongemannen voor gedwongen arbeid. Mijn oom Jaap, Jaapoom noemden we hem in die tijd, woonde bij ons in de buurt. Hij had een grote kippenschuur op een verdekt stuk land. Daar sliepen mannen uit de buurt om maar niet opgepakt te worden. Ikzelf ook, maar dat beviel niet. We sliepen met zijn allen op een laag takken. De ratten hoorde ik onder me door ritselen. En het was er altijd onrustig en druk. Jongens die in de nacht sigaretten gingen roken. Bij ons thuis op de zolder hebben we later een min of meer verborgen slaapplek kunnen creëren. Achter het luik, naast de schoorsteen. Dat was ook een goede verstopplek en daar sliep ik een stuk beter.”
RAZZIA VAN PUTTEN
Tijdens de geallieerde operatie Market Garden, in de tweede helft van september 1944, werd een groot deel van Arnhem platgebombardeerd. Hierdoor kwam een stroom van evacuees op gang door heel Nederland, en dus ook richting gemeente Nijkerk. Wim Frenken was zo’n evacuee die bij de familie De Groot terechtkwam. Aalt de Groot: ,,Wim was iets ouder dan ik. Ik kon het goed met hem vinden, na de oorlog hebben we nog lang contact gehouden. Hij kwam bij ons inwonen, zijn verkering iets verderop in de buurt en zijn ouders vonden onderdak bij een katholiek huishouden in Nijkerkerveen. Wij waren niet katholiek en in die tijd was het belangrijk dat de kerkelijke identiteit gelijk was. Wim heeft nog tot een half jaar na de oorlog bij ons gewoond. Na de capitulatie van de Duitsers is hij vertrokken naar Arnhem, maar er was voor hem geen huis meer om naartoe terug te keren.”
Het was gewoon pech dat Jan werd opgepakt
Nog een gebeurtenis die een onuitwisbare indruk heeft achtergelaten bij Aalt de Groot is het lot dat zijn zwager Jan van Zoeren trof in het najaar van 1944. De Groot: ,,Jan was een van de bijna zeshonderd mannen die op 1 oktober 1944 werden opgepakt en weggevoerd door de Duitsers, als vergelding voor een actie van het verzet in Putten. Jan was een schilder en getrouwd met een van mijn zussen. Ze hadden twee kinderen, meisjes. De jongste heb ik nog eens een fles pap gegeven in de oorlogsdagen, kan ik me herinneren. Zij woonden aan de Puttense kant van Nijkerk. In de buurt van de bossen rond landgoed Salentein. Het was gewoon pech dat hij werd opgepakt. Jan was schilder. We weten dat hij in kamp Amersfoort heeft gezeten en van daar is doorgestuurd naar kampen in Duitsland. Mijn familie heeft nog een advertentie in een krant gezet na de oorlog. Daarop kwam een man uit Zwolle bij ons op bezoek. Die heeft met Jan in een kamp gezeten in Duitsland. Drie dagen voor de daadwerkelijke bevrijding heeft die man Jan nog gezien. Hij zwaaide naar hem. ‘Het was een erg goede man’, zei die Zwollenaar over mijn zwager. Hoe het met hem is afgelopen, weten wij niet.”
BEVRIJDING
Zeven maanden na de Razzia van Putten werd Nederland bevrijd. Gedurende die maanden heeft een groot deel van Nederland nog vreselijk geleden in de Hongerwinter en zijn er veel mensen omgekomen. Nijkerkerveen, en dus ook Aalt de Groot, hebben enkele dagen de daadwerkelijke bevrijding bij wijze van spreken kunnen ruiken. ,,De Canadezen hielden kamp op enkele kilometers bij ons vandaan. In de buurt van Slichtenhorst. Dat was ongeveer een half uur lopen vanaf ons huis. Maar goed, wij waren op dat moment nog niet bevrijd. Ik weet nog dat ik naar die Canadezen ging om treetjes eieren te ruilen. Daar kreeg ik hele goede tabak voor terug. Uiteraard duurde het niet lang voordat wij daarna ook bevrijd werden. Ik kan me nog herinneren dat de eerste Canadese jeep bij ons de straat in reed. Daarna groot feest, de eerste echte viering van bevrijdingsdag. Een onvergetelijk moment. Niet in vrijheid leven is niet voor te stellen als je het niet mee hebt gemaakt. En als ik dan nu kijk hoe het eraan toegaat in de wereld… Ik hoop dat ik vrede in Oekraïne en Gaza ook nog mee mag maken.”
Zes weken lang verschijnt in de Stad Nijkerk een artikel dat telkens iemand portretteert die de Tweede Wereldoorlog heeft meegemaakt en een interview met een veteraan die in dienst van Defensie in een recent conflict heeft gediend.
