Vrijheid Verbindt: ‘We stalen benzine van de Duitsers voor de dokter’

HOEVELAKEN Het project ‘Vrijheid Verbindt’ richt zich op het vastleggen van de verhalen van inwoners van de gemeente Nijkerk die de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt en veteranen uit Nijkerk, Nijkerkerveen en Hoevelaken. We delen deze verhalen met een breed publiek. ‘Vrijheid verbindt’ is een initiatief van de Stad Nijkerk, de Bibliotheken in de gemeente Nijkerk, Oranjevereniging Nijkerkerveen en Historisch Hoeflake en documentairemaker Olaf Koelewijn, die van zes van deze portretten een documentaire maakt. Dit project kwam tot stand dankzij een subsidie van de gemeente Nijkerk.

Door Job van der Mark

Bombardementen die sporen achterlieten in zijn slaapkamer, wegduiken voor mitrailleurvuur uit een laag overvliegend vliegtuig. Gijs Laseur was pas zeven jaar oud toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak en hij heeft in de oorlogsjaren hachelijke momenten meegemaakt. Ook omdat zijn moeder onderdak bood aan tientallen onderduikers.

Gijs Laseur uit Hoevelaken werd 92 jaar geleden geboren in Amersfoort. Binnen de stadsmuren, in de buurt van waar nu theater De Flint staat, wat in de jaren dertig nog een volledig landelijke omgeving was. Tot zijn vijfde levensjaar, toen kwam de verstedelijking van Amersfoort tot aan de voordeur van de boerderij en moest het gezin verkassen. Nieuwe woonruimte werd gevonden in Stoutenburg, opnieuw in een boerderij. ,,We gingen aan de Stoutenburgerlaan wonen, aan de Hoevelakense kant. Tegenover station Hoevelaken, waar nu nog een woonhuis en een schuur staan. Destijds had je daar naast het station enkel zandwegen en boerderijen. Enkele jaren later brak de Tweede Wereldoorlog uit.”

Gijs Laseur in zijn appartement. Foto: Mathilde Dusol

STERKE VROUW

De vader van Gijs Laseur trouwde op late leeftijd en overleed vlak voor de oorlog in 1939. Zijn moeder stond daarna alleen voor de taak om een gezin van tien zonen en twee dochters groot te brengen. Ook toen twee jaar later de Duitsers Nederland binnenvielen. ,,Drie van mijn broers hebben meegevochten in het leger”, herinnert Laseur zich. ,,Gelukkig zijn ze alledrie in goede gezondheid teruggekeerd nadat de gevechten voorbij waren. Mijn moeder was een sterke vrouw. En een goed mens. Iedereen was welkom bij ons en dat gold dan ook echt voor iedereen. In de oorlogsjaren hebben veel onderduikers onderdak bij ons gevonden.”

De mannen moesten gescheiden van de vrouwen slapen

Die onderduikers werden onder meer ondergebracht in de hooiberg. Hoeveel het er precies waren kan Laseur zich niet precies meer herinneren, maar hij schat dat het er tientallen zijn geweest. ,,En de mannen moesten gescheiden van de vrouwen slapen. Zo ging dat in die tijd. Anders kreeg je er alleen maar gedonder van. Ik kan me nog herinneren dat een aantal onderduikers via huisarts Klarenbeek bij ons terechtkwamen. ‘Je hebt een mooi nest hier’, zei hij tegen mijn moeder. Zij kreeg het voor elkaar om al die monden te voeden op haar eigen wijze. We hadden een boerderij met dieren, dus ruilde ze hier een daar een pondje boter, een kaasje. Ze heeft al die jaren enorm haar best gedaan om iedereen zo goed mogelijk te voeden.” Dokter Klarenbeek betekende veel voor de gemeenschap in die tijd. Gijs Laseur en zijn broers hielpen de man letterlijk op weg zodat hij zijn goede werken kon blijven doen. ,,We stalen benzine van de Duitsers voor Klarenbeek”, aldus de 94-jarige. ,,Dan kon hij op zijn brommer zijn patiënten blijven bezoeken.” 

GEVAAR EN GOEDE DUITSERS

Het complete gezin van Gijs Laseur is de oorlog goed doorgekomen. Er zijn hachelijke momenten geweest en hij kan zich een moment herinneren dat het écht kantje-boord was. ,,Dat was toen een officier bij ons in huis kwam”, memoreert Laseur. ,,Ik weet zijn naam nog: Walders. Dat was een goede Duitser. Hij was bij ons met een soldaat aan zijn zijde, die heeft ook zijn mond gehouden. Mijn broer Dirk liep op dat moment  nietsvermoedend naar binnen. Die wilde in eerste instantie direct vluchten toen hij de Duitsers zag, maar dat was niet nodig. ‘Ik houd niet van oorlog. Het liefst wil ik er niets mee te maken hebben’, zei die Walders. Hij wist heel goed dat wij onderduikers in huis hadden. Het had toen anders met ons af kunnen lopen.” 

Enkele seconden later vlogen de kogels uit de mitrailleurs

Laseur kan zich herinneren dat hij regelmatig vliegtuigen over zag vliegen, die soms ook bombardementen uitvoerden in de omgeving. De spoorlijn was een geliefd doelwit tijdens de Tweede Wereldoorlog. Eenmaal zag hij een vliegtuig opvallend laag bij de grond aan komen vliegen. Dat moment staat voor altijd in zijn geheugen gegrift. ,,Ik liep over een van de zandwegen. Dat vliegtuig kwam eraan, het dook mijn kant op. Ik herinner me dat een jonge vrouw mij tegemoet kwam lopen. Die riep: ‘Duik weg! De sloot in!’. Aan de zijkant van dat zandweggetje lag een sloot. Daar ben ik ingedoken. Enkele seconden later vlogen de kogels uit de mitrailleurs van dat vliegtuig over de weg.” 

Nog een gevaarlijk moment beleefde Laseur in de relatieve veiligheid van zijn slaapkamer. ,,Daar lag ik rustig te slapen toen de bommen vielen. Een scherf belandde in de muur naast mijn bed. Zo over mij heen gevlogen. Ik heb toen geluk gehad en dat was niet de enige keer.” 

De oorlog blijft in de gedachten van Gijs. Foto: Mathilde Dusol 

BEVRIJDING

Veel herinneringen zijn vervaagd in het geheugen van Gijs Laseur. De overvliegende vliegtuigen, de bombardementen en hij kan nog terughalen dat er drie schuilbunkers waren in het buitengebied tussen Hoevelaken en Stoutenburg. Of hij bang is geweest in die tijd? Laseur schudt zijn hoofd. ,,Dat kan ik niet meer precies terughalen. Vast wel, het was sowieso een spannende tijd. Ik heb herinneringen aan buurman Middendorp. Die woonde iets verderop in de straat. Dat was een goede man, hij waarschuwde ons en de andere buren als er gevaar dreigde. Misschien was ik wel te jong om echt bang te zijn, om me precies te realiseren wat het gevaar was.” 

Zeer welkom waren zij

Een moment dat hem nog wel bijstaat was het moment van bevrijding in het jaar 1945. Een glimlach breekt door op zijn verweerde gezicht. ,,Groot feest was het toen. Overal om ons heen. En ik heb ze gezien: de Amerikanen en de Canadezen die ons kwamen bevrijden. Van veraf kwamen ze aanrijden. Zeer welkom waren zij…”  

Lees ook

Vrijheid Verbindt: ‘Onze vrijheid staat gigantisch onder druk’

 

Zes weken lang verschijnt in de Stad Nijkerk een artikel dat telkens iemand portretteert die de Tweede Wereldoorlog heeft meegemaakt en een interview met een veteraan die in dienst van Defensie in een recent conflict heeft gediend.