Bunker wordt historisch erfgoed: Geschiedenis zichtbaar maken

NIJKERK De bunker aan de Schans wordt, op grond van de aanwezige architectuur en cultuurhistorische waarden, aangewezen als gemeentelijk monument. Dit is besloten door het college van burgemeester en wethouders.

door Wijnand Kooijmans

De bunker uit de Tweede Wereldoorlog ligt in de nieuwe woonwijk het Spaanse Leger. De woningen rond de bunker zijn inmiddels meer dan een jaar bewoond. Rondom de bunker, die aan onderhoud toe is, is door de vastgoedontwikkelaar een speeltuintje ingericht dat niet aan de veiligheidseisen voldoet maar ook niet aan de verwachtingen van de bewoners. Daarom wordt de inrichting bij de bunker en het speelveldje herzien. De bunker maakte deel uit van de zogenaamde Pantherstellung, een verdedigingslinie die de Duitser in de herfst en winter van 1944-1945 aanlegden om zich te beschermen tegen de oprukkende geallieerden. De linie liep vanuit Duitsland, via Wageningen, Arnhem en Leusden naar het toenmalige IJsselmeer bij Nijkerk. In de gemeente staan nog twee bunkers die onderdeel zijn van deze linie en in eigendom zijn van particulieren. Deze staan achter het tankstation aan de Van Middachtenstraat in Nijkerk en aan de Weldammerlaan in Hoevelaken. Het werk aan de bunkers werd gedaan door dwangarbeiders. 

Lees ook

Betonnen kolossen van onschatbare waarde: Rondgang langs bunkers in Nijkerk en Hoevelaken

 

PLAN

In samenwerking met de historische verenigingen en met kinderen uit de buurt wordt een plan ontwikkeld om de geschiedenis van de bunker en de linie zichtbaar te maken voor jong en oud. Het zichtbaar en beleefbaar maken van erfgoed is één van de speerpunten uit het gemeentelijk erfgoedbeleid. Het geheel moet een plek worden waar spelen en leren over vrijheid met elkaar samenkomen. De bunker verandert daarmee van een slecht onderhouden betonblok, in een markant monument. In de zomer van 2025 hebben omwonenden onder meer de gemeenteraad opgezocht nadat ze vonden bij de gemeente geen gehoor te vinden met hun zorgen en klachten over de openbare ruimte in het Spaanse Leger, waarbij de verwaarloosde bunker en het onveilige speelveld een belangrijke zorg bleken. 

VERGUNNING

De raad heeft vervolgens 230.000 euro beschikbaar gesteld. Door de aanwijzing als gemeentelijk monument moet er bij de uitvoering van werkzaamheden gekeken worden of de monumentale waarden niet onevenredig worden aangetast. De capaciteit hiervoor is bij de gemeente wel aanwezig. Voor grote aanpassingen is echter een vergunning nodig. Dit kan leiden tot vertraging bij de uitvoering van de werkzaamheden. Er kan nog wel bezwaar worden aangetekend tegen de aanwijzing als gemeentelijk monument. De bewoners van de wijk zien een herontwikkeling van de bunker en het verbeteren van de speellocatie echter graag tegemoet. Ook zijn van de eigenaar geen bezwaren te verwachten, dat is de gemeente zelf. Na afronding van de renovatie wordt de bunker opgenomen in het reguliere onderhoudsprogramma waarvoor al financiële middelen beschikbaar zijn. Verwacht wordt dat de 230.000 euro die de raad eerder beschikbaar stelde voldoende zijn voor de realisering van het plan,