Column over biodiversiteit: Een voedselbos: wildernis als nieuwe supermarkt

Onlangs kreeg ik samen met een handvol gelijkgestemden de kans om met Wouter van Eck door Voedselbos Ketelbroek te wandelen. Wouter is als medeoprichter van één van de eerste voedselbossen in Nederland een toonaangevende stem binnen het voedselbos- en agro-ecologie-debat. Bevlogen nam hij ons mee in zijn verhaal en vooral in dat van het bos zelf. Een rijk en gevarieerd bos waar op elke vierkante meter iets te ontdekken valt. 

Een voedselbos is een door mensen ontworpen productief ecosysteem dat de structuur van een natuurlijk bos nabootst. Wat ogenschijnlijk een wildernis lijkt, blijkt een slim opgebouwd systeem met een grote diversiteit aan hoofdzakelijk meerjarige planten in meerdere groeilagen – van bomen en struiken tot kruiden, klimmers, bodembedekkers, wortel- en knolgewassen en zelfs waterplanten. Alle planten zijn direct of indirect nuttig voor mensen, maar de nadruk ligt op voedsel. Vruchten, bloemen, scheuten, bladeren, knoppen, zaden, knollen en noten – een voedselbos zit vol verrassingen. Wist u dat het jonge blad van de linde heerlijk is in een salade? Of dat zevenblad, vaak verfoeid als onkruid, heerlijk is in pesto of soep? Andere minder bekende voorbeelden zijn de vruchten van de aardbeiboom en het blad van de uiensoepboom. Wie eenmaal door een voedselbos wandelt en onderweg verse boodschappen plukt of raapt, begrijpt direct waarom deze manier van voedsel verbouwen aan populariteit wint. 

In Ketelbroek zijn honderden plantensoorten aangeplant en spontaan gaan groeien, wat inmiddels een grote diversiteit aan insecten, vogels en zoogdieren aantrekt. Het initiële ontwerp van een voedselbos zet de kaders neer, maar de natuur vult het duidelijk verder in. De rijke biodiversiteit zorgt voor een natuurlijke balans, minder plagen en een gezond ecosysteem. Er wordt niet bemest, niet gesproeid en niet geploegd. Eenmaal in volle wasdom is het systeem zelfvoorzienend, onderhoudsarm en ecologisch duurzaam.

Al lopende tussen alle struiken en bomen door valt op hoe vanzelfsprekend alles samenkomt. Alles groeit door elkaar, in lagen en vormen. Permanente vegetatie zonder regels - en tóch is het productief. Een rijkdom aan gezond, vers en smakelijk voedsel, maar dan in een ander ritme dan we gewend zijn van monoculturen. Met aanstekelijk enthousiasme schetst Wouter een beeld van wat landbouw in de toekomst kan zijn: minder gericht op maximale opbrengst per hectare, meer op lange-termijn-waarde – regeneratief, biodivers, voedend én mooi.

Voedselbos Ketelbroek laat zien wat er mogelijk is wanneer je de natuur de ruimte geeft en leert observeren. Het idee dat we als mens niet alles hoeven te beheersen, maar vooral moeten leren luisteren naar de natuur, is even eenvoudig als radicaal. En ook inspirerend. Wat als we ook thuis de natuur meer durven los te laten?

Kris Nootenboom

Biodiversiteitsambassadeur SLG en NBV