Bijzondere ‘noodbestuurspost’ tegen atoombom te zien op Open Monumentendag

NIJKERK De gemeente Nijkerk doet volop mee aan Open Monumentendag. Bijzonder is dat het gemeentehuis de noodbestuurspost laat zien in het stadhuis.

In de jaren ‘70 was door de Koude Oorlog tussen het kapitalistische Westen en het communistische Oosten namelijk de grootste angst dat er een atoombom op Nederland zou vallen. De noodbestuurspost is volgens Peter de Vries, werkzaam bij de gemeente, altijd ‘een beetje stil gehouden’. ,,Dit was al dan niet opzettelijk. Maar weinig mensen in Nijkerk zijn zich ervan bewust dat deze noodbestuurspost er zit.” 

VEILIG VOOR STRALING De noodbestuurspost is een ruimte naast het archief, die niet openbaar is. Een paar jaar geleden konden ambtenaren nog de fiets parkeren en via de noodbestuurspost het stadhuis betreden, zonder zich te beseffen dat dit een ruimte met historie was. ,,Als je er langs loopt, valt het niet zo op. Het lijkt een ruimte met een dikke, grote muur, van 75m2. In de jaren ‘70 kregen alle gemeenten die bezig waren met een verbouwing of renovatie van de overheid te horen dat het verstandig was om een noodbestuurspost te bouwen.” 

Deze vielen onder de in 1952 opgerichte BB, Bescherming Burgers. De noodbestuurspost was bedoeld voor een select groepje van de gemeente die de gemeente moest aansturen in een crisissituatie. ,,In deze ruimte waren ze veilig voor de straling van een eventuele atoombom. Waarschijnlijk was de ruimte bedoeld voor de burgemeester, gemeentesecretaris, de brandweercommandant, het hoofd burgerzaken, een technische man en een telefonist moesten naar deze ruimte toe als Nijkerk met een atoombom te maken kreeg.”

Bij binnenkomst kon kleding in een kluisje, want als iemand te maken had gekregen met straling van de bom, dan was de kleding besmet

ALTIJD SCHOON WATER De bunker is in de jaren ‘70 gebouwd, toen de Kolkschool werd afgebroken. Buitengewoon dienstplichtigen hielpen bij de bouw. Vermoedelijk is dit in het geheim gebeurd, omdat er weinig documentatie over te vinden is. ,,Er is een tijd geweest waarin er oefeningen waren voor als het moment zou komen dat de bestuurspost in gebruik genomen moest worden. Dat werd georganiseerd door de BB, de Bescherming Bevolking. Buiten de noodbestuurspost hangt een bel, die gebruikt moest worden om binnengelaten te worden. Bij binnenkomst kon kleding in een kluisje gestopt worden, want als iemand een idee had dat hij of zij te maken had gekregen met straling van de bom, dan was de kleding besmet. 

Naast de algemene werkruimte was er een een berichtenkamer en een machinekamer. Er stond speciale apparatuur om water mee op te pompen zodat er altijd schoon water was, en apparatuur om de lucht zo schoon mogelijk te houden. Een groot deel van die apparatuur staat er nog. ,,Er was een douche en een keuken waar een voedselvoorraad was die lang houdbaar was. Ook zijn er twee ruimten waar volgens het archief zes bedden in stonden met slaapzakken.

(Artikel gaat verder onder de afbeelding).

Een oude intercom met bijpassende sticker. - Foto: Maranke Pater

ONTSNAPPINGSROUTE ,,Het meest spannende is de ruimte naast de slaapkamers, die apart afgesloten was. Daar zit namelijk een weg naar buiten. Dat is niet zomaar een weg, mensen moesten eerst over een hoge drempel stappen, een trapje opklimmen en met hun handen zand wegvegen waarna deze Kolkstraat op konden klimmen. Het was een manier om te ontsnappen voor als de vijand binnen zou dringen.” 

Tijdens de open monumentendag van zaterdag is deze vluchtroute ook te zien. Ook laten gidsen bezoekers het herdenkingsraam van De razzia van Putten die ook gevolgen had voor een groep Nijkerkers en is er aandacht voor de Nijkerkse stedenband met Schenectady, waarna er dieper wordt ingegaan op de band met Amerika en de Koude Oorlog met Rusland.

INDRUKWEKKEND De noodbestuurspost wordt speciaal aangekleed met militaire spullen, zodat kinderen en volwassenen een beeld kunnen krijgen bij die tijd waarin het hebben van een noodbestuurspost noodzakelijk was. ,,Voor kinderen wordt het heel indrukwekkend.”

Jarenlang is de noodsbestuurspost gebruikt als plek om tijdelijk archief te stallen. Toen de plannen kwamen om het stadhuis te verplaatsen, besloot het personeel van het archief om meer bekendheid te geven aan de bunker. ,,De voormalig wethouder Jan van den Brink heeft de wens uitgesproken dat de bunker een monument wordt. We hopen dat dit doorgaat en dat de consequentie wordt dat wij als archief ook hier mogen blijven.”

In de gemeente Nijkerk zijn veel meer monumenten die hun deuren openen. De locaties zijn tussen 10.00 en 16.00 uur te bezichtigen, mits anders vermeld. Meer informatie is hier te vinden.

Nijkerk
De Noodbestuurpost (onder het oude gedeelte van het Stadhuis), Kolkstraat 27;
Woonhuis Groot Hennekeler - Bloemendaalseweg 2;
Herenhuis Brink 42 - Brink 42. Open tot 14.00 uur;
Toren met carillon. Open tot 14.00 uur;
De Grote Kerk, Holkerstraat 1. Orgelbespelingen en een concert van 15.00 tot 16.00 uur;
Museum Nijkerk, Venestraat 16;
Begraafplaats Nijkerk, Frieswijkstraat 54, rondleidingen door Leendert de Boer 11.00, 13.30 en 15.00 uur.

Hoevelaken
Bunker, Weldammerlaan 9;
Hoevelakense Bos, tegenover Westerdorpsstraat 93;
Pannenkoekenhuis, Westerdorpsstraat 56;
Dorpskerk in Hoevelaken, Westerdorpsstraat 67, met foto-expositie van Stichting Historisch Hoeflake en bespelingen op het orgel tussen 10.00 en 14.00 uur.

Nijkerkerveen
Hervormde Kerk, Nieuwe Kerkstraat 75.

Aan het water
Klipperaak ‘Disponibel’, ligplaats bij de sluis, tegenover Arkersluisweg 30;
Stoomgemaal, Zeedijk 6.

Driedorp en Appel
Kerk Driedorp, Barneveldseweg 148;
Windkorenmolen De Hoop, Barneveldseweg 178;
Wijnhoeve Middeldorp, Appelsestraat 38.