Afbeelding
Jacquelien de Jong

Bij ons in de binnenstad: Kleterstraat 12

Historie Bij ons in de binnenstad

NIJKERK Wat is het verhaal achter de deuren van een pand dat nu nog in de binnenstad staat? Wie durft er omhoog te kijken naar de gevels van de stad Nijkerk om te fantaseren hoe bloeiend de gemeenschap vroeger al was? Welke bedrijven ontstonden er achter Niekarkse deuren? In de serie 'Bij ons in de binnenstad' duikt journaliste Maranke Pater in de Nijkerkse archieven om de geschiedenis boven water te halen. Deze week: Kleterstraat 12.

'Het Oude Huis', zo werd de Kleterstraat 12 genoemd in de documentaire die Olaf Koelewijn maakte over de voormalige pastorie van de gereformeerde kerk. Eigenaresse Jacquelien de Jong woont al jaren met veel plezier in het rijksmonument. ,,De start van de bouw van het huis was in 1879 en in 1881 trok Rijkje Blokhuis in het pand", aldus Jacquelien. Een gevelsteen aan de achterkant van het huis herinnert aan de bouw van het huis. De familie Blokhuis was een invloedrijke familie van grootgrondbezitters. De Blokhuizersteeg is ook naar hen vernoemd. De stamvader van de familie was burgemeester Van Spakenburg. ,,Hij liet schilderijen maken van zichzelf als een soort Homo Universalis, met een globe en studieboeken in zijn hand. De zonnewijzer aan de Grote Kerk van Nijkerk is zijn ontwerp."

Rijkje Blokhuis trouwde nooit. Naar een reden kunnen we volgens Jacquelien alleen maar gissen: ,,Ze was zeer welvarend, maar kon waarschijnlijk geen geschikte partner vinden die van dezelfde stand was." Jacquelien was erg geïnteresseerd in de geschiedenis van het huis en deed onderzoek in het gemeentearchief. ,,Wat ik las is dat vóór 1881 de grond waar het huis nu op staat in het bezit was van de familie Boterenbrood. De man des huizes was blikslager. Ik vond het bijzonder om te lezen, omdat mijn overbuurman, de laatste Boterenbrood, altijd een loodgieters- en elektriciteitszaak heeft gehad." Rijkje woonde heel wat jaren aan de Kleterstraat 12 voor zij overleed. ,,De gereformeerde kerk erfde het huis en maakte er een pastorie van. Bijzonder is dat ik uit de stukken kan opmaken dat Rijkje eerst lid is geweest van de Nederlands hervormde gemeente, maar tijdens de doleantie is overgestapt naar de gereformeerde gemeente. Waarschijnlijk vond ze de hervormde gemeente te licht." 

Het artikel gaat verder onder de foto van Rijkje Blokhuis. 

DOMINEES Tot het einde van de jaren '50 woonden er een groot aantal dominees in het huis. ,,De laatste familie was de familie Griffioen. Hierna verkocht de kerk het huis aan de familie Looijen. De ouders hadden een boerderij en hun zoon zou deze overnemen. Vader en moeder zijn met hun twee dochters in het huis gaan wonen. Als zij eventueel niet zouden trouwen dan konden ze het huis als bron van inkomsten gebruiken. Uiteindelijk is één van de dames toch getrouwd en is de achtergebleven dochter inderdaad de kamers gaan verhuren. Dit deed ze alleen aan verpleegsters en onderwijzeressen. Mevrouw Looijen is vrij oud geworden en toen naast de Kleterstraat 12 een appartementencomplex werd gebouwd, heeft ze het huis kunnen ruilen voor een appartement." Het was de bedoeling van de aannemer om ook van de Kleterstraat 12 een appartementencomplex te maken, maar de gemeente wilde geen sloopvergunning afgeven. Het huis was in slechte staat en werd in 2002 verkocht aan Jacquelien en haar partner Henk Claassen. Jacquelien: ,,We zijn naar de gemeente gestapt en hebben gezegd: 'als jullie het huis zo waardevol vinden, waarom maken jullie er dan geen gemeentelijk monument van?' En zo geschiedde." 

OPKNAPPEN Jacquelien en haar partner spendeerden een jaar lang al hun vrije uurtjes aan het opknappen van het huis. Jacquelien ,,Het waren steensmuren, met elektriciteitsdraden en loden leidingen voor het water. Er zat niet een echte badkamer in. We hebben het hele huis geïsoleerd en een badkamer laten maken. De muren waren betengeld, wat betekent dat ze ruw zijn en daar overheen zat een lattenframe. Het geheel werd bedekt met behang. Als je op het behang drukte, gaf dit  gewoon mee. Ik ben de eerste behanglaag, die blauw was, nog tegengekomen. Toen we de binnenluikjes open maakten bleken die ook grijs blauw te zijn. Het moet dus een vrij blauwe kamer zijn geweest." Het hele huis werd gestuukt, met inachtneming van enkele mooie elementen. ,,Er zit een kroonlijst aan de bovenkant van de gevel en alles is in klassieke stijl met veel horizontale en verticale lijnen. We hebben een klein beetje glas in lood, met nauwelijks ornamenten wat de sobere uitstraling kenmerkte. In de schouw in de keuken zit een ornament wat duidelijk Jugendstill is." 

Het artikel gaat verder onder de foto's van de grote verbouwing door Jacquelien en haar partner Henk Claassen.

In het huis zit een ruimte die vroeger volgens Nijkerkers een catechisatieruimte is geweest. ,,De ruimte heeft een uitgang in de steeg naast het huis, waar de mensen die voor catechisatie kwamen doorheen liepen." Van de catechisatieruimte hebben Jacquelien en haar man een bibliotheek gemaakt. ,,Henk was leraar Nederlands en er staat nu een enorme boekenkast met Nederlandse literatuur in de bibliotheek." 

Waar Jacquelien het meest van geniet is de tuin, die nu een mooie binnentuin vormt. ,,Een leuk detail in het huis is de marmeren vloer in de hal beneden, waar antieke tegels tegenaan gemaakt zijn met een plint met blauwe aders. Alsof het een randje marmer moet voorstellen." In de woonkamer en suite zitten schuifdeuren met bewerkte deurklinken. ,,De schuiframen moesten er helaas uitgehaald worden omdat we dubbel glas kregen, maar ze zagen er heel mooi uit, met contragewichten in de sponningen en mooie slotjes." De zolder van het huis is een van de redenen waarom het een gemeentelijk monument is geworden, deze is namelijk van een bijzondere constructie. ,,In Romeinse cijfers op de balken is aangegeven welke balk op welke balk past." De werkkamer van Jacquelien op de eerste etage bevat dubbele deuren die mogelijk bedsteden afsloten vroeger. ,,In de vloer zit een naad waar waarschijnlijk een muur heeft gezeten.  Iemand die verstand heeft van huizen kan waarschijnlijk aan de structuur veel afleiden." De tuin van de pastorie was oorspronkelijk dieper. ,,Er zijn foto's van dominee Hoenderveld in de tuin die achter een hekje met een moestuin staat. Hier staan nu de nieuwe woningen. Hiervoor keek de tuin nog uit op de achtergevel van het clowntje, een winkeltje. De steeg langs het huis liep ook door naar een bakkertje." 

Het artikel gaat verder onder de foto van het huis tijdens de verbouwing en de begroeide achtergevel. 

WERELDGESCHIEDENIS In de oorlog is het huis beschoten geweest. ,,De toga's en pakken van dominee Brinkman waren doorzeefd met kogels. Zijn kinderen hebben ons verteld dat hun vader tussen de bombardementen door mensen ging bezoeken. Bij terugkomst zat er rood gruis op zijn zwarte jas. De kinderen waren ten tijde van de oorlog heel klein, maar dit detail hebben ze onthouden." Na de oorlog kwam de familie Ubels in het huis te wonen. De vader des huizes was met emiraat, maar hij kwam uit Nederlands Indië en zocht woonruimte in de buurt van sanatorium Zonnestraal waar een van zijn kinderen met TBC was opgenomen. Daarnaast had hij een groot huis nodig om zijn tien kinderen in onder te brengen die na de tweede wereldoorlog uit de jappenkampen naar Nederland gerepatrieerd werden.

De toga's en pakken van dominee Brinkman waren doorzeefd met kogelsDoor de functie van dominee aan te nemen kon hij met zijn gezin in het grote huis aan de Kletertraat gaan wonen. ,,Twee van hun kinderen zijn terechtgesteld in de jappenkampen.  De oudste heeft niet kunnen studeren en deze moest nog beginnen met het opbouwen van een maatschappelijke carrière. Voor de jongste zoon was dat een ware cultuurshock van het warme en kleurrijke Batavia naar het na-oorlogse Nijkerk." Geert was heel bang om in een kindertehuis terecht te komen. Toen hij tijdelijk werd ondergebracht bij de familie Jurling in het Van Deelenhuis, waar meer kinderen tijdelijk werden ondergebracht, dacht hij dat hij gelijk had gekregen. Wat Jacquelien bijzonder vindt, is dat de wereldgeschiedenis in het huis voorbij komt. ,,Van Rijkje Blokhuis tot de Tweede Wereldoorlog waarbij het huis in de vuurlinie lag, de dominee die uit Nederlands Indië terugkwam met zijn kinderen en de moderne tijd. Het is mooi dat je de geschiedschrijving aan één huis kunt aflezen. Het is leuk om te zien dat iedereen zijn tijd hier anders heeft beleefd. En om te beseffen dat je maar een tijdelijke eigenaar bent die er een paar jaar voor mag zorgen." 

MOZAÏEK De grintmozaïeken voor en achter het huis heeft Jacquelien zelf bedacht naar aanleiding van mozaïeken die ze op vakantie zag in Spanje. ,,Veel mensen denken dat ze bij het huis horen." Toen haar partner Henk overleed aan de gevolgen van ALS besloot Jacquelien om in het huis te blijven wonen. ,,We hebben er samen met hart en ziel aan gewerkt, dat laat je niet zomaar achter." 

Afbeelding
Afbeelding
advertentie