Buurthuis de Refter: ‘Er ontstond hier een minimaatschappij’

Voor deze serie ging de redactie op zoek naar wat maakt dat buurthuizen, wijkhubs en ontmoetingsplekken voor verbinding zorgen in een wijk. Hoe ontstaan zulke initiatieven? Wie komen er? Dit artikel is onderdeel van een serie van De Stad Nijkerk.nl. Deze week: Buurthuis De Refter.

door: Maranke Pater

Een Refter is de naam van een gemeenschappelijke eetzaal in een klooster of een abdij. Toen Buurthuis de Refter ontstond, kon het bestuur van het buurthuis een ruimte krijgen in het oude Zusterhuis van het oude klooster in Nijkerk. Sinds Burendag in september 2023 is De Refter open. Bram Jonkheer, voorzitter van het bestuur: ,,Er gaat best een periode aan vooraf voordat je een buurthuis hebt. Je moet een plek hebben en weten of er behoefte aan is aan een buurthuis.” 

DRIETRAPSRAKET

Het initiatief voor een buurthuis in het centrum van Nijkerk kwam van het bestuur van buurthuis 2B Paashuis, dat al enkele jaren daarvoor een buurthuis in de wijk Paasbos was gestart. De gemeente Nijkerk en de Woningstichting Nijkerk wisten dat er nieuwbouw plaats zou vinden rondom woonzorgcentrum St Jozef en vanuit beleidsmakers uit die organisaties kwam de vraag of er een buurthuis opgezet kon worden. Bram: ,,Het idee is dat als het nieuwe St Jozef klaar is er hier een minisamenleving ontstaat met scholen, kinderopvang en verschillende organisaties. Daar kunnen we de wijk ook een plek in geven.” We startten in de buurt een enquête met vragen als: ‘hoe wonen jullie hier en stel dat er een buurthuis komt, wat zouden jullie daarvan vinden?’. Bram: ,,Zo werden mensen gemobiliseerd. Een buurthuis bestaat pas als mensen zich willen inzetten en er naartoe komen. Een klein clubje enthousiastelingen heeft vervolgens de handschoen opgepakt en zijn de Refter gaan vormgeven. Het voelde als een soort drietrapsraket: de eerste stap wordt door anderen gedaan, vervolgens neem je het over en daarna komen er mensen op af die mee willen helpen en meedenken. Mensen die het belangrijk vinden dat de sociale cohesie in de wijk groeit.” 

De WSN wees De Refter op een plekje in het Zusterhuis, maar doordat het Zusterhuis nu gerenoveerd gaat worden en er appartementen in komen, moest het bestuur van De Refter op zoek naar een ander plekje. Dat werd al heel snel gevonden in de ontmoetingsruimte van de St Jan, de katholieke kerk. In het beginstadium van De Refter moesten bezoekers nog erg aan elkaar wennen. ,,In het begin was het even wennen aan elkaar. Maar op enig moment ontstond er wel verbinding. Als je elkaar beter leert kennen, ga je ook dingen voor elkaar doen. Een bezoeker had een been gebroken en andere bezoekers vroegen: zullen wij een keer voor je koken? Of iemand had een sterfgeval in de familie en kreeg bezoek van buurtgenoten. Zo ontstond er een mini-maatschappij. Dat is heel mooi om te zien.” 

HARDE KERN

Bij de diners komt ook altijd een vaste groep eten, maar er komen ook nieuwe mensen bij. Petra de Waal. Er was bijvoorbeeld een weduwe. Ze vond het spannend om naar de Vrijheidsmaaltijd te komen maar kwam toch. Ze schreef meteen na de maaltijd haar naam op het lijstje voor de volgende keer.” Bezoekers nemen zelf ook meer taken op zich. Zo zijn er gastvrouwen en gastheren, en organiseren ze zelf bijeenkomsten, zoals een klaverjasavond. Bram:,, In principe zijn dit mensen die overdag veel tijd hebben, vaak zijn ze wat ouder.” Petra: ,,Maar onlangs was er een jonge vrouw die bedacht om spelletjesmiddagen te organiseren onder de nam Sunday Funday en daar komen ook juist jongeren op af. Dit organiseert ze eens in de twee weken op zondag voor mensen tot veertig jaar. Er zijn drie koffieochtenden waar gemiddeld twintig mensen komen. Op die ochtend is er een vast groep bezoekers. Elke dinsdag is er een spelletjesmiddag voor alle leeftijden. Het klaverjassen start na de zomer weer op. Daar komt een groep van twintig tot vijfentwintig mensen op af. Deze avond wordt straks om de week op maandag gehouden.

(De tekst gaat verder onder de foto)

Petra de Waal en Bram Jonkheer in Buurthuis de Refter - BDU Media/Maranke Pater

Soms is het spannend: bestaan we over een jaar nog?

Bram wil benadrukken dat De Refter alleen kan bestaan doordat buurtbewoners hun tijd en energie in het buurthuis stoppen: ,,We krijgen geen subsidie. We zijn afhankelijk van mensen die er tijd in steken en van fondsen. Fondsen zijn er wel, maar het blijft ieder jaar schrapen. Je kunt maar een jaar vooruitkijken. Soms is het spannend: bestaan we over drie maanden nog?” Petra vult aan: ,,We moeten creatief met ons geld omgaan. We willen activiteiten niet te duur maken. Als je het te commercieel maakt, kunnen mensen met een kleine portemonnee het niet meer betalen. Het is juist een combinatie van mensen die alleen zijn en mensen met minder budget die gezelligheid zoeken door samen te eten. Dat kunnen ze niet altijd bij een commerciële gelegenheid.” Koffie is hierdoor nooit duurder dan een euro en bezoekers krijgen hun tweede koffie gratis. De Refter heeft twintig vrijwilligers maar er kunnen altijd meer mensen bij. Bijvoorbeeld voor de kookploeg van de buurtmaaltijden. Petra: ,,Deze groep doet het nu drie jaar. Na verloop van tijd is het logisch dat anderen het stokje overnemen. Er wordt twee keer per maand gekookt, op de eerste en derde woensdag van de maand. Er zijn niet genoeg vrijwilligers die elke week willen koken.In het oude buurthuis was de keuken kleiner en maakten mensen zelf eten. Nu zitten er gerust twintig mensen aan tafel. Bij de Vrijheidsmaaltijd zelfs dertig man, dus dat is flink koken.” Naast vrijwilligers worden er ook nog bestuursleden gezocht. De Waal: ,,We zoeken nog iemand voor communicatie en pr en een secretaris.” De meeste politieke fracties zijn in een eerder stadium uitgenodigd zodat het bestuur van De Refter raadsleden kon vertellen hoe belangrijk het buurthuis is en wat er kan ontstaan. ,,We hopen dat de plaatselijke politiek ons wil helpen. Financiële hulp vanuit de gemeente zou heel welkom zijn. Het hoeft niet veel geld te zijn, want we kunnen creatief zijn met weinig. Het zou jammer zijn als we omvallen”, vertelt Petra. Er is volgens Bram onderzoek gedaan door de Universiteit van Amsterdam in Nederland dat laat zien dat elke euro die je uitgeeft aan verbinding en aan een buurthuis zichzelf zes keer terugverdient in besparing op zorgkosten. ,,Sociale cohesie blijkt goed te zijn voor gezondheid, geluksgevoel en zelfs ziektepreventie”, vertelt hij. 

In de nieuwe opzet van St Jozef komt een grote centrale ruimte waar organisaties samenkomen. Hoe dat precies werkt als community is vrij nieuw in Nederland. Bram: ,,Daarom kijken we ook naar andere plekken: hoe doen zij dat en kunnen wij dat in Nijkerk ook? Daar wordt veel over gesproken. Iedereen wil dit, maar de vraag is: wie doet wat, wie is waarvoor verantwoordelijk en hoe werk je samen? Er komen straks tien of twaalf organisaties bij elkaar. Hoe blijf je elkaar vinden zonder voortdurend overleg? Zie voor meer informatie over alle activiteiten: buurthuisderefter.nl.