‘Ik schep hier graag op over Museum Nijkerk’

OKINAWA Edith de Jong, directeur van Museum Nijkerk, werkt momenteel op afstand. Grote afstand welteverstaan. Vanaf het eiland Okinawa in Japan werkt ze sinds januari aan de lopende zaken, de voorbereidingen voor exposities, maar promoot ze ook een stukje Nijkerk.

door Maranke Pater

De partner van De Jong, hoogleraar mathematische fysica Klaas Landsman, die enige tijd geleden de Spinozaprijs won,  brengt momenteel een sabbatical door op het Okinawa Institute of Science and Technology (OIST) op Okinawa, aan de westkust van dit ver zuidelijk gelegen Japanse eiland, ingeklemd tussen de Zuid-Chinese Zee en de Stille Oceaan (Taiwan ligt er dichter bij dan Tokio). Dit instituut wordt door veel wetenschappers als een academisch paradijs op aarde gezien met 300 PhD studenten uit ruim vijftig landen die bezig zijn met onderzoek, en nog eens vijfhonderd wetenschappelijke stafleden. Samen werken zij verdeeld over ruim negentig research units. ,,Ik kon zelf een aanvraag doen voor een tijdelijke aanstelling als cultureel adviseur bij OIST. Klaas houdt zich bezig met het doorgronden van de entropie van zwarte gaten. Het centrum ligt aan de Zuid-Chinese Zee en is omgeven door bomen en een prachtige groene vallei. De futuristische gebouwen lijken wel een decor voor een James Bondfilm à la Dr. No.” 

Okinawa ligt in de Oost-Chinese zee - Edith de Jong

Tijdens haar sollicitatie eind 2023 gaf Edith al aan dat de mogelijkheid van een half jaar werken op afstand er zou zijn, ze wilde hier meteen open over zijn. En deze openheid werd gewaardeerd en in goed overleg is dit half jaar ingepland. Edith houdt zich op afstand bezig met werk voor het museum. Overleggen zoals het collectieoverleg, bestuursvergaderingen, de organisatie van ontvangsten, pers, beleidsstukken en vele andere lopende zaken worden vanuit Okinawa aangepakt. Daarnaast verdiept ze zich in lokale, oeroude kunsttechnieken. 

Edith bij de cursus Bingata - Edith de Jong

Bingata - Edith de Jong

,,Okinawa is nog voor Japan het eiland in 1879 inlijfde een koninkrijk geweest, dat destijds dichter bij China stond. In Okinawa staan oude ambachten en kunst nog steeds hoog in het vaandel. Ik doe momenteel een cursus Bingata, een typische Okinawese manier van textielbeschildering.” Elke maandagochtend krijgt ze les in textielverven met verder alleen Japanse cursisten. De lessen worden professioneel aangepakt. ,,De directeur van het textielmuseum heeft als missie om deze kunstvorm over te dragen aan de volgende generatie. ,,Een Okinawese dame die met een Canadees getrouwd is, helpt mij om het te leren en waar nodig het Japans te vertalen.” 

Jonge wetenschappers vinden het educatieprogramma voor ouderen van Museum Nijkerk erg interessant. - Edith de Jong

REMINICENTIE

Er vindt ook kennisuitwisseling plaats. Het viel Edith op dat er veel vergrijzing is in Japan. ,,Ik heb aan diverse mensen binnen het researchcentrum verteld wat we binnen Museum Nijkerk doen met ons project Museumschatten. Met oude voorwerpen zoals een koffiemolen of een muziekinstrument gaan we naar ouderen toe die in de Nijkerkse zorgcentra wonen. Mensen met dementie zijn vaak een groot deel van hun geheugen kwijt, maar als we langskomen met ons team van Museumschatten en hen de voorwerpen laten zien, dan vindt er ‘reminicentie’ plaats: door het zien van de voorwerpen en het luisteren naar oude muziek herinnert men zich ineens weer hoe de liedjes gingen en hoe ze de voorwerpen gebruikten en dan komen er verhalen en emoties los uit hun leven. Dit zijn met name verhalen uit hun jeugd of kindertijd. Twee jonge researchers van de cultural committee van OIST zijn hier bijzonder geïnteresseerd in. Het is zo gaaf om in Japan te zijn en dan op te scheppen over Museum Nijkerk!” 

ATOOMBOMMEN

Okinawa staat onder andere bekend van de beruchte Slag om Okinawa die van 1 april tot 22 juni 1945 werd uitgevochten tussen Japanse en Amerikaanse strijdkrachten. ,,De Japanners hebben hier enorm gevochten tegen de Amerikanen. Japanners stonde er destijds bekend om zch niet over te geven en dus door te vechten tot de dood erop volgt, desnoods door zelfmoord. Er zijn destijds 200.000 Japanse militairen en burgers om het leven gekomen. Deze slag is een belangrijke reden geweest dat Amerika besloot om de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki in te zetten, omdat ze verwachtten dat Japan zichzelf anders nooit over zou geven.” Momenteel komt de dreiging echter uit China, voornamelijk vanwege diens wens om het naburige Taiwan in te lijven. Daarom is de toch al vergaande militaire verstrengeling van Japan en de V.S. (alleen al op het kleine Okinawa liggen maar liefst 32 Amerikaanse militaire bases) nog verder opgevoerd middels Excercise Iron Fist, een militaire trainingsoperatie.. ,,Ik merk dat de Japanners die ik spreek echt bang zijn voor China. Er wordt gezegd dat China al in 2027 een grote troepenmacht op orde heeft en dan inderdaad de kracht krijgt om Taiwan te bezetten en in te lijven.”

STRATEGISCH

 In China wordt volgens de museumdirecteur veel geïnvesteerd in religiewetenschappen, regiotalen en dialecten. ,,Chinezen zijn heel strategisch: ze willen dit gebruiken om andere volkeren te doorgronden. Ze zijn veroveringsgezind en willen zich bewijzen door archeologie en erfgoed te gebruiken om zo te laten zien dat een eiland als Taiwan, en tevens vrijwel de gehele Zuid-Chinese Zee, van oudsher bij China hoorden.” Dit gegeven inspireert haar ook voor een nieuwe expositie bij Museum Nijkerk. ,,Het is altijd goed om een periode met meer afstand naar je eigen werk te kijken. Ik zie Museum Nijkerk echt als de hoeder van het Nijkerkse erfgoed. Een vooruitstrevende wereldmacht als China investeert in onderzoek wat bepaalt wat bij China hoort.” Het plan voor de nieuwe  expositie is wat ‘jong zijn in Nijkerk’ door de tijd betekent. Jong Nijkerk - Jeugd door de tijd: deze tentoonstelling laat zien hoe jongeren in Nijkerk opgroeiden van begin 20e eeuw tot nu, en wat daarin veranderde of juist hetzelfde bleef. ,,Bezoekers herkennen hun eigen tijd en die van andere generaties, wat zorgt voor verwondering en gesprekken tussen jong en oud.” 

OIST - Edith de Jong

AMBACHT LEVEND HOUDEN

Ze wil graag de Nijkerkse samenleving bij betrekken. ,,Ik vind het heel bijzonder dat ik deze ideeën ook op grote afstand kan hebben en in goede online samenwerking kan vormgeven. Ik ben ook trots hoe alle vrijwilligers en vol bevlogenheid koers houden en regelmatig contact houden met mij.” Als cultureel adviseur bij OIST heeft ze als doel research en ‘outreach’. Ze zoekt de verbinding met de lokale omgeving. ,,Ik verbind me met een groep locals waar ik anders nooit mee in contact zou komen. En ik verbind hen ook aan OIST door het organiseren van een bijeenkomst met als doel dat er erna workshops Bingata gehouden worden, gegeven door onze leraar (Sensei). Ik hoop iets bij te dragen en achter te laten: de duurzame verbinding tussen de Bingata groep en OIST, doordat ze hier structureel workshops kunnen geven, om zo het ambacht levend te houden.  De laatste stap is dat OIST een Bingata kunstwerk aanschaft.” 

Met Klaas op pad.  - Edith de Jong

ENTROPIE

In Nederland wonen Klaas en Edith niet samen, hij woont in Heilig Landstichting bij Nijmegen op vijf minuten van de Radboud universiteit vandaan en Edith woont op vijf minuten van de Dijkpoort in Hattem. In Japan leven ze intensief samen. ,,Klaas is heel hard aan het werk, hij begon hier al direct met een presentatie over zwarte gaten en Stephen Hawking en geeft nu een serie van tien colleges over entropie (ruw gezegd een maat voor wanorde). Toen ik een relatie met hem kreeg zei mijn vader tegen hem: ‘Edith is niet voor een zwart gat te vangen’. Mijn moeder leeft niet meer. Zij heeft als kind met haar ouders in een Jappenkamp gezeten en ik denk dat ze het heel moeilijk had gevonden dat ik hier naartoe ging als ze nog had geleefd. Toen ik tijden terug een witte herder kreeg, herinnerde haar dat direct aan de traumatische tijd die ze in interneringskamp Tjideng had beleefd, omdat de ‘maanzieke’ kampcommandant Sonei ook herders hield.. Ze is later een survivor en een journalist geworden. Als ik nu oudere Japanners zie, dan denk ik weleens: ‘heb jij met mijn moeder in het kamp gezeten?’. Ik heb nu een leuke Japanse vriendin en vele mooie ontmoetingen met Japanners en ik heb die gevoelens die mijn moeder had gelukkig niet.” 

MODEL

Ze is onder de indruk van de beleefdheid van de bevolking: een fiets en een helm kan gewoon van het slot gelaten worden, criminaliteit is er nauwelijks. ,,Ik geniet van het contact met de lokale bevolking. Een oud vrouwtje dat ik tegenkwam bij mijn eerste les Bingatta wees naar me en riep: ‘you so high, you model’. Bij een eettentje lieten de mensen ons voorgaan toen bleek dat er nog maar drie nigiriballen over waren. Locals zijn extreem precies en leven echt nog volgens hiërarchie. Ze zullen nooit iets zonder hun bazen beslissen. Een ander gek voorval: ik zie regelmatig een medewerker op het instituut voorover op zijn bureau liggen. Ik dacht: hij is onwel geworden, maar Japanners doen aan ‘inemuri’ wat ‘aanwezig slapen’ betekent. Ze werken heel hard maar af en toe gaan ze zo op hun bureau liggen met een jasje op hun hoofd en dan doen ze even een powernap. Toen ik dat een keer vertelde aan Jan Cozijnsen tijdens een online vergadering met het museumbestuur besloot hij het meteen uit te proberen.”

Superfoods - Edith de Jong

De goya - Edith de Jong

GOYA

Gezegd werd dat Okinawa een van de blue zones van de wereld is, plekken die bekend staan omdat de inwoners langer leven doordat ze een heel gezond leven leiden. ,,Zo zitten de mensen hier in een kleermakerszit, dat is heel verstandig omdat ouderen dan minder makkelijk vallen. Ook eten ze bij hun maaltijden bitter voedsel, zoals de goya, een komkommer die eruitziet als een groen gedrocht. Dit is echt een superfood.” Toch blijkt dit vooral een deel van de geschiedenis te zijn: door de komst van de Amerikanen op Okinawa is ook fastfood en spam geïntroduceerd, met negatieve gevolgen voor de gezondheid van vele inwoners.

In haar vrije tijd bezoekt ze met Klaas graag de vele dorpjes die langs de oceaan liggen. Er staan in de komende maanden nog reizen op het programma met Klaas en haar dochter naar onder andere Tokio, Kyoto en Hiroshima. Eind juni keert ze weer terug op haar post in Nijkerk voor de herdenking en viering van Keti Koti, aansluitend bij de expositie Nijkerk-Suriname.