Een kijkje in een Skaeve Huse: [‘Dit is net een klein dorp’]

22 april 2026 om 09:41

Het concept komt oorspronkelijk uit Denemarken. De Skaeve Huse (Deens voor ‘scheve huizen’). zijn vrijstaande containerwoningen die bedoeld zijn als laatste kanswoningen voor mensen met ernstige psychiatrische problemen, verslavingen of een licht verstandelijke beperking. Zij kunnen om verschillende redenen niet in een reguliere woonwijk aarden. De Skaeve Huse aan de Kanaalzichthof staan midden in de woonwijk Leidsche Rijn. Iedereen kan het terrein vrij op en af lopen. Direct bij de ingang staat een beheerderswoning waar het kantoor van de Tussenvoorziening in zit. 

Ik word welkom geheten door locatiemanager Ingrid Verkerk en Wim Aantjes, begeleider van de groep van het eerste uur. Verkerk vertelt dat sinds het jaar 2000 in Nederland wordt gewerkt aan het beschikbaar maken van plekken voor Skaeve Huse: ,,Ik denk dat er inmiddels ruim honderd gerealiseerd zijn, maar dat is nog steeds veel te weinig voor deze doelgroep. Hier op de Kanaalzichthof wonen zeven bewoners, mannen en vrouwen. Het doel is om de bewoners hier tot hun dood te laten wonen. Dit is voor hen het eindstation, er is geen doorstroomplek beschikbaar en de doorstroom in deze groep is dus heel minimaal.” Bij de gemeente Utrecht worden lijsten bijgehouden van mensen waar zorgen over zijn, inwoners die herhaaldelijk uitvallen op reguliere opvanglocaties. 

Verkerk: ,,Bij een nieuwe plaatsing kijken we altijd: ‘voor wie geldt de meeste urgentie’ en past deze persoon binnen onze huidige groep.” Het zijn mensen die niet goed gedijen op reguliere plekken, die bijvoorbeeld meerdere keren het huis of een maatschappelijke opvang uitgezet zijn en overlast geven op meerdere gebieden en om verschillende redenen. De Skaeve Huse waren een enorm succes in Denemarken. Verkerk: ,,Als je mensen een plek geeft met ruimte dan biedt dat hen veel rust.” Aantjes vult haar aan: ,,De bewoners hebben hier veel minder last van prikkels omdat ze naast elkaar geen echte buren hebben, er mag hier ook iets meer er kan iets meer. Natuurlijk mag niet alles, daarom zijn we hier als begeleiding ook aanwezig om alles in de gaten te houden.” Verkerk wijst op de gebouwen rondom de Skaeve Huse: ,,Het lijkt niet heel prikkelarm de omgeving nu, maar toen dit project startte, stonden al deze gebouwen er nog niet, die zijn er later bijgekomen, de wijk is om ons heen gegroeid.” 

STIGMA Het duurde jaren voordat de Skaeve Huse in de Leidsche Rijn werden geplaatst. Dit kwam volgens de woonbegeleiders voornamelijk door het ‘hardnekkige stigma’ dat de bewoners hadden. Verkerk: ,,Het beeld dat bestond was: de bewoners van de Skaeve Huse gaan overlast geven, mensen lopen los rond, veroorzaken allerlei ellende. Dit is helemaal niet waar. Elke gemeente die een Skaeve Huse wilde plaatsen heeft te maken gehad met deze vooroordelen. We hebben hier een keer een journalist gehad die dacht dat er allemaal TBS’ers op het terrein zaten. Als dat beeld er al is, is het moeilijk om dat voor mensen die al in de wijk wonen te ontkrachten.”

,, Het is moeilijk om een verkeerde beeldvorming te ontkrachten

In de groep wonen volgens Aantjes mensen die een dwarsdoorsnede zijn van de samenleving: ,,Vier van onze bewoners hebben in het verleden een HBO-opleiding gevolgd. Het zijn bewoners die niet gevaarlijk zijn en geen zedendelict hebben. De schoolleiding van de middelbare school verderop in de wijk tekende ook protest aan toen we hier begonnen, maar kinderen hebben niks te vrezen als ze hier langs fietsen.” Aantjes: ,,Over het algemeen zitten onze bewoners helemaal in hun eigen wereldje, ze kijken naar beneden en zijn niet echt bezig met andere mensen of kinderen. Eigenlijk willen ze helemaal niet gezien worden.” Om vooroordelen te ontkrachten steken de begeleiders ook veel tijd in communicatie naar andere wijkbewoners. Verkerk: ,,Binnenkort wordt er een nieuw gebouw opgeleverd dat pal uitkijkt op de Skaeve Huse. Ik sta dan meteen op de stoep om de nieuwe bewoners te informeren over onze groep en ons concept en beleid. Voor hen is het goed om te weten wie onze bewoners zijn en bij wie ze terecht kunnen als ze vragen hebben.” 

De mate van begeleiding is voor elk Skaeve Huse-project anders. Zo is de begeleiding van de Kanaalzichthof doordeweeks van 9 tot 5 aanwezig en in het weekend een aantal uren per dag. Bij sommige projecten is er 24/7 toezicht of er is een wijkagent die regelmatig op het terrein loopt. Aantjes: ,,Voor onze groep werkt deze aanpak het beste.” Op het hele terrein staan camera’s. Zo kan de begeleiding als er een incident is geweest altijd de beelden nakijken of onze bewoners er daadwerkelijk mee te maken hebben gehad. Er is goed contact met de wijkagent, deze kent ook alle bewoners in de groep. Er komen wekelijks meerdere begeleiders het terrein op die de bewoners op een andere manier bijstaan, denk bijvoorbeeld aan verslavingszorg, reclassering of schuldhulpverlening. Sommige bewoners hebben een dagbestedingsplek. Verkerk: ,,Drie van onze bewoners zijn overdag veel op het terrein, maar ze ondernemen ook activiteiten buiten de deur. Er is een bewoner die het heerlijk vindt om hondjes uit de buurt uit te laten. Voor wijkbewoners kan het dus ook hartstikke nuttig zijn. Hij houdt heel erg van dieren en het uitlaten doet hem zichtbaar goed.” 

BEGRENZING Er zijn regels waar de bewoners zich aan moeten houden. Zo moeten ze begeleiding en begrenzing accepteren. Verkerk: ,,Ze vinden dat nog best ingewikkeld en denken dat ze op termijn misschien toch op zichzelf kunnen gaan wonen en dat is ook een hele gezonde instelling. Maar als je diepere gesprekken met ze voert, dan accepteren ze ook dat dit best een goede oplossing voor ze is. Een deel van onze bewoners houdt ervan om spullen te verzamelen. Op een galerijflat zit je dan toch snel aan je taks, waardoor buren overlast ervaren. Hier kunnen ze wel aan hun verzamelwoede toegeven, maar ze worden ook daarin begrensd, vooral door Wim. Toch krijgen ze hier wel meer ruimte dan in een reguliere woning en daardoor ervaren ze ook meer rust. Ze krijgen immers geen klachten van buren of de woningbouwvereniging.” 

Het is voor de begeleiders volgens Verkerk heel erg zoeken naar wat ze kunnen doen in begrenzing en begeleiding zonder dat alles volledig lamgelegd wordt: ,,We willen vooral het gezonde verstand van onze bewoners aanspreken: ze moeten voor veiligheid en hygiëne zorgen in hun eigen woning. Wij zouden zelf bij een vol huis denken: bezem erdoor en weg ermee, maar dat kan bij hen niet, dat moet met beleid.” Aantjes vult aan: ,,Op plekken waar ze eerder gewoond hebben is hun woning soms ook ontruimd geweest en dat heeft steeds een averechts effect gehad, hier ruimen we samen op en dat gaat stapje voor stapje. Als we hen zouden verbieden om spulletjes te verzamelen, zeggen we eigenlijk dat ze niet mogen zijn wie ze zijn en dat is niet goed. We zijn vrij duidelijk in onze regels, als we die niet duidelijk uitvoeren, dan ontstaat er ook onrust.” 

,, De kleinste veranderingen zorgen voor extra prikkels

Door als begeleiders veel aanwezig te zijn en de bewoners regelmatig op te zoeken kunnen ze ook sneller ingrijpen als het niet goed gaat met een bewoner. Waar de begeleiders ook continu mee bezig zijn is om veranderingen goed door te spreken. Aantjes: ,,Ze hebben bijvoorbeeld veel last van de nieuwbouw, of als er bijvoorbeeld bomen gekapt worden. Laatst kregen de bewoners een brief van de gemeente waarin stond dat er geen maandverband door het toilet gespoeld mocht worden. Daar raakten de dames erg van slag van, ze waren bang dat ze hun huis uitgezet zouden worden terwijl de gemeente vooral zorgen had over verstoppingen in het riool. De kleinste veranderingen in hun leefomgeving brengen veel onduidelijkheid en onzekerheid met zich mee. Ze krijgen er extra prikkels van en nemen dan de verkeerde beslissingen. Als wij zaken kunnen duiden en ze weten wat ze van ons kunnen verwachten, dan gaat het goed.” 

'WE ZIEN MENSEN STABIELER WORDEN' De bewoners kunnen elke ochtend een gezond broodje krijgen en er wordt twee keer in de week voor ze gekookt. Gedurende de dag kunnen ze ook voor de gezelligheid koffie en thee komen halen op kantoor. Verkerk: ,,We doen dit heel bewust zodat ze een gezonde start van de dag hebben. Sommigen vinden het leuk om een menu te bedenken of samen met ons boodschappen te doen voor het avondeten. We organiseren ook andere activiteiten, binnenkort gaan we bijvoorbeeld naar een concert en eerdaags gaan we voor het eerst met de groep uit eten. Dit is natuurlijk iets wat ze zelf nooit doen.” Aantjes: ,,Zo werken we toe naar hele mooie en gezonde contactmomenten waarin we niet alleen bezig zijn met situaties beheersen. In het begin hadden we ook veel contact met de politie en met hulpverlenende instanties, maar dit kon worden afgebouwd op momenten dat het beter ging met een cliënt. Het was erg wennen voor de groep, maar ook voor ons, want we wisten niet wat we konden verwachten. Nu zien we dat de mensen stabieler worden en dat vind ik het mooiste van mijn werk. Ik ken veel van deze bewoners al uit de tijd dat ze dakloos waren, ik zag de overlast die ze veroorzaakten en waarom het mis ging. Nu ze op deze plek wonen gaat het zoveel beter met ze.” 

Verkerk ziet de Skaeve Huse als een mooie oplossing voor een bepaalde groep. ,,Ze vinden hier rust. Er is eens in de twee weken een overleg binnen ons team over de bewoners en we staan best regelmatig even stil bij de ontwikkelingen die ze doormaken, je ziet dat ze met kleine stapjes vooruit gaan.” Aantjes: ,,We hebben bijvoorbeeld een bewoner die dertig overlastmeldingen in de binnenstad veroorzaakte per maand aan het begin van zijn komst naar de Skaeve Huse. Nu zijn dat er nog drie.” 

Voor het project in Amersfoort hameren ze erop dat de kleinschaligheid de grootste kracht is van de Skaeve Huse. Verkerk: ,,Dit is net een klein dorp. Je kent de bewoners heel goed. Als je een groep van twintig hebt, dan maakt dat de situatie veel ingewikkelder omdat ze dan prikkels door elkaar kunnen ervaren.” Aantjes:  ,,Het mooie is ook dat ze elkaar wel in de gaten houden, ze kijken echt naar elkaar om. Als het slecht met iemand gaat, dan weet een ander dat ons toch te vertellen.” 

Laura woont al jaren in een Skaeve Huse (74) : 'Ik heb een tijdje in een flat gewoond en daar ging van alles mis'

De containerwoningen aan de Kanaalzichthof bestaan uit een woonkamer met keuken en een slaapkamer met in het midden een hal met een douche en een toilet. Vloerbedekking en verwarming zat er al in, evenals gordijnen, maar voor de meubels hebben de bewoners zelf gezorgd. Laura (niet haar echte naam) is 74 jaar oud en woont al negen jaar in een Skaeve Huse aan de Kanaalzichthof. Buiten haar woning staan tientallen, zo niet honderden plantenpotjes. Binnen zijn de verzamelingen divers en de woonkamer, gang en keuken staan tot de nok toe vol, maar Laura weet hier prima te gedijen. ,,Ik heb in een huis in Amersfoort gewoond. Daar ging het bij mijn eerste kamer mis. Mijn buren begonnen rare dingen te bedenken, ze hebben mijn kamer geplunderd. Het was een hele rare situatie. Iedereen was bang voor me. Ik heb daarna op meerdere plekken gewoond, zelfs in Maastricht.” In eerste instantie vond ze het ‘prima' om in een Skaeve Huse te komen wonen. ,,Ik heb een fijn huis, het kan ermee door. In mijn oude woning werd ik betutteld door de begeleiders. Een vriend van mij woonde hier al. Het is prettig dat we op hetzelfde terrein zitten.”

Als ik vraag naar de invulling van haar dag, merkt ze op dat ze niet heel veel doet. ,,Ik kom langzaam op gang. Ik drink graag een kopje koffie of thee en ga puzzels maken of de krant lezen. Ik heb de hele ochtend nodig om op gang te komen. In de middag of avond ga ik de deur pas uit. Als het goed weer is, doe ik iets in mijn tuin. Ik zet graag plantjes in mijn potjes, die kweek ik ook.” Ze weet heel goed waarom ze in een Skaeve Huse woont: ,,Ik kan niet goed tegen mensen om me heen, zeker als ze zich met mij of met mijn leefstijl bemoeien, daar ben ik allergisch voor. Mijn leven raakte in het verleden steeds meer ontregeld, Ik kreeg psychische klachten. Het schiet ook niet op als anderen zich er dan mee bemoeien, dan gaat het echt mis. Ik heb een tijdje in een flat gewoond en daar ging van alles mis. Als er ergens een vies luchtje vandaag kwam, kreeg ik de schuld. Ik wil niet zeggen dat het fris rook, want ik had een heleboel dieren, maar het is niet zo dat het hele trappenhuis er naar stonk. Dat kwam echt door een lucht die uit het riool kwam. Toen er iets aan de oorzaak van de lucht gedaan werd, kwamen er muizen en ook daar kreeg ik gelijk de schuld van.” Als aan haar lag zou er nooit iemand langskomen. Spinnenwebben haalt ze liever niet weg, want spinnen mogen niet dood. ,,Ik heb biochemie gestudeerd en heb veel boeken over planten en dieren.” In de Skaeve Huse kan ze geen dieren houden, maar toevallig kwam een paar jaar geleden een kat aanlopen die de groep ‘Loulou' heeft gedoopt. Het dier komt haar regelmatig een bezoekje brengen. ,,Die kat maakt zich heel nuttig door muizen te vangen.”