Eenmaal begonnen met de studie in Utrecht raakte De Wilde al snel geïnteresseerd in de hersenen: ,,Een waanzinnig complex orgaan.'' De ongrijpbaarheid, de filosofische blik waarmee je naar het brein kunt kijken, het interesseert hem mateloos.

De redactie selecteert, voor u, wekelijks een aantal belangrijke en spraakmakende verhalen uit de regio.

,,Wil je je als arts bezighouden met hersenen, dan zijn er eigenlijk drie specialisaties waaruit je kunt kiezen: neurologie, psychiatrie en neurochirurgie. Dat laatste werd het in elk geval niet. Mijn interesse en talent liggen niet bij het uren en uren bezig zijn op een heel klein stukje van het lichaam. Ik houd van afwisseling. En van het omgaan met mensen.''

DOMWEG Het werd neurologie. Een gebeurtenis in zijn familie gaf het laatste duwtje in die richting. ,,Mijn oma kreeg de ziekte van alzheimer. Ik ging me hier wat meer in verdiepen en ontdekte dat, ondanks heel veel onderzoeken wereldwijd, er nog altijd geen genezend medicijn voor is. Er valt dus nog veel te ontdekken, zodat mensen beter geholpen kunnen worden.''

De oud-Barnevelder ging niet direct in opleiding tot neuroloog, eerst wilde hij promoveren. ,,Ik heb –domweg een e-mail gestuurd naar de directeur van het Alzheimercentrum van het Amsterdam UMC met de vraag of er nog plek was voor een promovendus. Die was er.'' En dus verhuisde De Wilde van Utrecht naar Amsterdam.

KLAVERJASSEN ,,De veranderingen die ik bij mijn oma zag, stemden me triest. Veel mensen die alzheimer hebben, zijn zich ervan bewust. Dat maakt deze ziekte zo'n lijdensweg. Mijn oma ging er mooi mee om, vind ik. Ze wist dat ze ziek was, maar bleef proberen het beste van haar leven te maken. Voor ons als omstanders was het confronterend om haar proces van achteruitgang van dichtbij te zien. Alzheimer begint, in het algemeen, met het vergeten van sleutels en het eindigt ermee dat iemand zijn eigen kinderen niet meer herkent. Je verliest jezelf.''

Bij zijn oma zag hij de frustratie dat ze steeds minder kon, terwijl ze nog graag van alles wilde. ,,Ze was altijd erg actief en zelfstandig. Reed mensen naar de kerk die tien jaar jonger waren dan zij. Zat in allerlei clubjes, hield van bridgen en klaverjassen. Dat werd haar langzaam afgenomen. Ze heeft nog lang zelfstandig kunnen wonen met intensieve hulp van haar kinderen, maar de laatste jaren van haar leven verbleef ze in Ruimzicht. Nog maar een paar weken geleden is ze overleden.'' Hoe kijkt hij terug op het laatste stuk van het leven van zijn oma? ,,Het is heel erg cliché, maar als toeschouwer voel je je zo machteloos. Ondanks het verdriet is het voor mij als arts een ervaring die mij motiveert om met mijn werk door te gaan.''

FLINKE PUZZEL De doctorstitel is bijna binnen – begin volgend jaar hoopt De Wilde te promoveren – en inmiddels is hij al een tijdje in opleiding tot neuroloog. Geregeld houdt hij praatjes in Alzheimercafés. Ook in Barneveld heeft De Wilde al een paar keer gesproken. Dat doet hij met veel plezier. ,,Als er een verzoek komt, zeg ik als het even kan ja.''Als toeschouwer voel je je zo machteloos

Een veel gestelde vraag tijdens die bijeenkomsten is hoe de diagnose alzheimer gesteld wordt. Dat kan soms een flinke puzzel zijn, legt De Wilde uit. ,,Waarschijnlijk zijn er al tien, vijftien jaar voordat de eerste symptomen ontstaan, veranderingen in de hersenen gaande. De opeenstapeling van een bepaald soort eiwit, amyloid, kan duiden op alzheimer. Hoe meer je daarvan hebt, hoe minder goed de afzonderlijke hersencellen met elkaar kunnen communiceren. Dat heeft effect op het verstand. Als hersencellen minder goed functioneren, sterven ze langzaam af. Je ziet dit letterlijk op scans: in de loop van de tijd krimpt het brein. Ik vergelijk het wel eens met het spoornetwerk in Nederland. Dat is onwijs uitgebreid. Elk stationnetje is een hersencel en verbindt de spoorwegen met elkaar. Als er langs die wegen rotzooi ligt – klonten eiwit – dan hindert dat het hele verkeer. Hoe meer en dichter er rotzooi bij het spoor ligt, hoe minder goed de doorstroom. Uiteindelijk kan het hele systeem dan verstopt raken.''

OVERLEDENEN Sinds 2004 kunnen mensen onderzocht worden op de aanwezigheid van het alzheimer-eiwit. ,,Tot die tijd kon je alleen de hersenen van overledenen erop controleren'', vertelt De Wilde. In Amerika ontdekte men een vloeistof die het alzheimer-eiwit oplicht tijdens een hersenscan. ,,Dat was een enorme doorbraak: dat we nu mensen bij leven kunnen checken op eiwit helpt heel erg bij de diagnose.''

Maar zoals bij elke doorbraak, zijn er ook kanttekeningen. De Wilde heeft voor zijn promotie onderzoek gedaan naar het gebruik van de scan bij alzheimer. ,,Als je honderd willekeurige tachtigjarigen van straat haalt en scant, dan zie bij veertig van hen het eiwit. We weten niet of al deze mensen alzheimer ontwikkelen. De scan zegt niets over de fase van iemands proces. Wel is het zo dat bij 65-jarigen in het algemeen geen eiwit is te zien. Met het ouder worden kan het dus toenemen.''

Samengevat is de diagnose van alzheimer een puzzel en de scan is een van de puzzelstukjes. ,,De aanwezigheid van het eiwit kan het vermoeden dat iemand alzheimer heeft bevestigen. Maar ook wat de patiënt of zijn omgeving vertelt over bijvoorbeeld geheugenverlies speelt een belangrijke rol. Hoe dan ook kan het voor patiënten veel betekenen als ze een duidelijke diagnose krijgen.''

De Wilde heeft voor zijn onderzoek gekeken naar hoe het resultaat van de scan de diagnose van de patiënt beïnvloedt. ,,Is de arts daardoor zekerder van zijn diagnose? En maakt de scan iets uit voor de behandeling die volgt?'' Dit zijn belangrijke zaken om te weten, aldus De Wilde, want de – kostbare -scan bij alzheimer wordt nog niet door de overheid vergoed.Wat goed is voor het lichaam, is ook goed voor de hersenen

GENOEG SLAAP Heeft hij tips voor mensen die zich zorgen maken over vergeetachtigheid of geheugenverlies? Wanneer moet je naar de huisarts? Lastige vragen, vindt De Wilde. ,,Maar als je het niet vertrouwt, of je bent ongerust, dan zou ik zeker langsgaan.'' En kun je zelf iets doen om je hersenen zo lang mogelijk gezond te houden? ,,Wat goed is voor het lichaam, is ook goed voor de hersenen'', reageert de arts. ,,Dus: goede voeding, genoeg slaap en beweging. En hersentraining is altijd goed.''

De Wilde heeft nog een hoopvol bericht. ,,Een paar weken geleden is er een spectaculaire doorbraak gemeld in het alzheimer-onderzoek: Amerikaanse wetenschappers hebben een middel ontdekt dat beginnende alzheimer kan remmen. Genezen is nog niet mogelijk, maar voor het eerst kan het proces wel vertraagd worden, als je er op tijd bij bent.''

Helaas zullen mensen die nu ziek zijn er weinig aan hebben: het medicijn moet nog op de markt komen. In de Verenigde Staten wordt het volgend jaar beoordeeld op veiligheid en andere criteria. Wanneer het in Nederland beschikbaar komt? ,,Ik ga me maar niet wagen aan voorspellingen. Dat kan weer leiden tot teleurstellingen. Dit soort processen duurt helaas lang'', legt De Wilde uit. ,,Toch is het heel goed nieuws. We hebben dit soort doorbraken gewoon nodig!''

Feiten over dementie
Dementie is een overkoepelende term voor ziekten waarbij de hersenen informatie niet meer goed kunnen verwerken. De meest voorkomende vorm van dementie is de ziekte van alzheimer: 70 procent van de patiënten met dementie heeft Alzheimer. Andere vormen zijn vasculaire dementie, frontotemporale dementie en Lewybody-dementie. Mensen leven gemiddeld acht jaar met deze ziekte. Genezing is helaas nog niet mogelijk. Nederland telt op dit moment 280.000 mensen met dementie. Een op de drie vrouwen krijgt de ziekte. Bij mannen is dit een op de zeven. De kans op de ziekte neemt met de leeftijd toe. Toch zijn er in Nederland 12.000 mensen met dementie die jonger zijn dan 65. Wetenschappers denken dat 30 procent van de gevallen van dementie voorkomen kan worden als we gezonder gaan leven. Er is namelijk meer risico op de ziekte als je je hersenen weinig gebruikt ('lage mentale activiteit'), rookt, weinig beweegt, te zwaar bent, een hoge bloeddruk hebt en/of suikerziekte.

Door Fija Nijenhuis