Hij wil geen coördinator genoemd worden, want ,,dat klinkt als iemand die alles vastlegt." Het geeft de bescheidenheid weer van deze Nijkerker, die wekelijks samen met zijn vrouw Agnes urenlang wandelt om Nijkerk een beetje schoner te maken. ,,Ik heb jaren in Hoevelaken gewoond en als we de hond uitlieten, zag ik altijd wel afval liggen. We liepen samen veel in het Hoevelakense Bos, en als het een grote berg was, dan maakten we er echt werk van. We vulden vuilniszakken en namen ze mee naar huis.” 

Na zijn pensioen kwam hij in Nijkerk te wonen. ,,We fietsen veel en zijn graag buiten. Het was een kleine moeite om meteen wat afval op te pakken. Er is genoeg vrijwilligerswerk te doen, maar dat bindt je wel meteen aan een plek of organisatie en je moet op vaste dagen in de week op komen draven. Het mooie van zwerfafval opruimen is dat je het wandelen zelf kunt plannen op momenten dat het past, en het is noodzakelijk om het op te ruimen.” 

NAAR EIGEN INZICHT Hier in Nijkerk is de zwerfafvalbrigade gestart als initiatief van de stichting Landschapsbeheer Gelderland. In drie jaar tijd wilden ze in elke gemeente en elke locatie een zwerfafvalgroep opstarten. ,,In Nijkerk is toen een groepje van zes gestart, waar wij ook meteen bij zaten. Ik stuur de groep aan, maar waak ervoor om mensen een eigen stuk van Nijkerk te laten onderhouden. Onze leden lopen het liefste in hun eigen omgeving. Sommige mensen fietsen naar de Berencamperweg en de Mc Donalds, waar veel afval te vinden is. Wij lopen vaak bij de Arkemheenweg. Er mag gewerkt worden naar eigen inzicht.” 

Je merkt dat mensen bezorgd worden over het milieu en we zien dat het effect heeft als we samen zwerfafval oprapen.

HESJES Om slepen met vuilniszakken te voorkomen mogen leden van de zwerfafvalbrigade hun volle zakken laten staan langs de weg. Een simpel appje naar de gemeente en de zakken worden opgehaald. ,,Dat contact is heel belangrijk, want als een zak blijft staan worden de zakken open gepikt door kraaien en eksters”, legt Tondeur uit. Materiaal krijgen de leden van de gemeente. ,,Het eerste jaar was moeilijk. We zijn met zes leden gestart en er kwam nauwelijks een nieuw iemand bij. Mensen denken ook dat wat wij doen een straf is, omdat we in hesjes lopen. Vorig jaar groeide het aantal naar twintig en dit jaar zitten we op vijftig. Je merkt dat mensen bezorgd worden over het milieu en we zien dat het effect heeft als we samen zwerfafval oprapen.” 

Er bestaan diverse eenmalige acties om een omgeving schoon te krijgen, maar het is volgens Tondeur belangrijk om regelmatig op pad te gaan: ,,We lopen zelfs in de winter, dan valt het afval nog meer op. Het gras is hoog, of wordt gemaaid, maar dan gaat al het zwerfafval dat er op ligt mee in de machine. Plastic en blik komt zo versnipperd in de natuur terecht en wordt opgegeten door dieren.” 


Maranke Pater

AFVAL In België is er een grootschalig onderzoek geweest naar het aantal dieren dat plastic of blik in zijn maag had. ,,In een jaar tijd kwamen dierenartsen al 2500 dieren tegen. Er is ook een grote hoeveelheid afval dat terecht komt in het oppervlaktewater en vervolgens in de zee. Het is het bekende verhaal van de plastic soup.” In grote steden wordt dit ondervangen door activiteiten met afval rapen te organiseren, zoals suppend afval verzamelen of in bootjes. ,,Ik vind het belangrijk dat jongeren zich bewust worden van het afvalprobleem en dat zij ook hun verantwoordelijkheid hierin nemen. Onder onze nieuwe leden zitten veel mensen van tussen de 30 en 50 jaar oud. Zij nemen vaak hun kinderen mee als ze op pad gaan om zwerfafval te verzamelen." 

Vaak is het verwijt dat de schooljeugd het nodige weggooit, maar zij zijn niet de enige.

De Zwerfafvalbrigade krijgt ook regelmatig het verzoek van scholen om een gastles te verzorgen. ,,Op de Ichthusschool hebben ze zelfs een project waarbij ze elke week een uur aandacht geven aan het afvalprobleem. Het Corlaer College heeft maatschappelijke stages waarbij leerlingen ook met ons mee kunnen lopen. Vaak is het verwijt dat de schooljeugd het nodige weggooit, maar zij zijn niet de enige", vindt Tondeur. Hij benadrukt nog maar eens de ernst van zwerfafval. ,,Een weggegooid blikje is pas na jaren verteerd. Glas verteert helemaal niet. Nu wordt er gesproken over statiegeld op petflesjes. We hopen dat daardoor minder flesjes in het milieu terechtkomen, maar je zult er verbaasd over zijn hoeveel bierflesjes we vinden. Iemand in de club scheidt de bierflesjes en het blik dat hij vindt en met een oude waswringer maakt hij de blikjes plat. Na een bezoek aan een oud ijzerboer ving hij er 44 euro voor.” 

VERANTWOORDELIJKHEID Op hun rondes komen Tondeur en zijn echtgenote veel hangplekken tegen. Ze voelen zich geen politieagent, maar melden het wel als er veel afval is achtergelaten. ,,De gemeente kan er vervolgens wat vaker gaan kijken en mensen aanspreken op hun gedrag. Het zijn niet alleen jongeren: langs het water bij de snelweg zitten vaak vissers die van alles achterlaten. Vorig jaar heeft een wandelaar nog uit protest alle blikjes die hij tegenkwam op zijn wandelroute op takken gespiest langs de Barneveldseweg. Als je mensen op een vriendelijke manier op hun verantwoordelijkheid wijst, doen ze het waarschijnlijk niet meer, en anders worden er boetes van minstens 140 euro uitgedeeld.” 

Tondeur komt de gekste dingen tegen: ,,Bijvoorbeeld een koevoet, die gebruikt was bij een woninginbraak. De politie kon er nog vingerafdrukken van af halen. We vinden ook veel lachgaspatronen en hebben weleens bankpasjes gevonden en schoenen.” 

Dat is de beloning die je krijgt, dat mensen er sympathie voor hebben wat je doet.

VERSLAVEND Op een ochtend verzamelt het echtpaar zo’n acht zakken zwerfafval. ,,Normaal lopen we tussen de twee en drie uur. Het werkt verslavend. Als je eenmaal bezig bent, weet je niet van ophouden. Dan pak je iets op met je knijpers en dan zie je verderop nog iets liggen wat je ook mee wil nemen. We worden regelmatig en op een positieve manier aangesproken. Dat is de beloning die je krijgt, dat mensen er sympathie voor hebben wat je doet.” 

De enige plek waar hij nog graag een Zwerfafvalbrigade ziet opstarten is Nijkerkerveen. ,,Het valt mij wel op dat er niet veel in en rondom Nijkerkerveen ligt, er zijn gelukkig buren die samen hun straten schoon houden, maar toch zou het prettig zijn als er mensen zijn die hier op pad gaan.” Onlangs werd de Zwerfafvalbrigade nog ondersteund door de Lions. ,,Het was een mooi burgerinitiatief en de leden hebben een goed netwerk. Het heeft ons ook veel nieuwe leden opgeleverd. We waken er wel voor om politieke partijen mee te laten lopen, omdat we geen politieke voorkeur willen hebben.”

Volgende week zaterdag is er om 10.00 uur een bijeenkomst in de bibliotheek van de Zwerfafvalbrigade. Iedereen is welkom om kennis te komen maken. Na 15 minuten gaan deelnemers in groepjes van twee op pad om Nijkerk schoon te maken. Wie ook graag aan de slag wil, kan contact opnemen met Wim Tondeur via zwerfafval.nijkerk@gmail.comOp zaterdag 19 september is het Global Cleanup Day. Dit evenement wordt gecombineerd met de Landelijke Opschoondag die normaal gesproken in maart plaatsvindt. De zwerfafvalbrigade, Fietshandel Ridder en de Lions organiseren deze activiteit in Nijkerk.

Door Maranke Pater