Expositie over Nijkerkse koloniale geschiedenis: ‘Stilte doorbreken’

NIJKERK De tentoonstelling Nijkerk - Suriname: mijn geschiedenis, jouw geschiedenis is vanaf 1 november te zien voor publiek in Museum Nijkerk. Maandag boog een klankbordgroep zich over de opzet van verhalen over de historische en culturele verbinding tussen Nijkerk en Suriname.

door Marco Jansen

Het Museum Nijkerk heeft als lokaal erfgoedmuseum het doel jaarlijks twee wisselexposities te organiseren die een connectie hebben met Nijkerk. Na het thema viering van tachtig jaar vrijheid wordt nu aangehaakt bij het landelijke thema vijftig jaar onafhankelijkheid voor Suriname. Door het Nijkerks-Surinaamse verhaal te vertellen wordt een lokale vertaalslag gemaakt. ,,Tot nu toe is het verhaal vooral vanuit het ‘witte perspectief’ van plantagehouders en handelaren in de boeken te lezen. Wij willen het nu vanuit meerstemmig perspectief vertellen. Door verhalen te delen vanuit de tot slaaf gemaakten en anderen uit de Surinaamse gemeenschap. Dit perspectief willen we toevoegen aan de huidige geschiedenis”, vertelt directeur-conservator Edith de Jong van het museum.

(De tekst gaat verder onder de foto)

Gastconservator Melly Soiso en directeur Edith de Jong.  - ARJEN GERRITSMA

HISTORISCH BESEF

Voor de connectie met Nijkerk heeft zij Melly Soiso (26) als gastconservator uitgenodigd. Zij is geboren en getogen in Suriname, waar zij tot en met haar zeventiende heeft gewoond. Toen kwam zij naar Nederland om te studeren en sinds twee jaar woont ze in Nijkerk. Hoewel ze geen historische band heeft met het slavernijverleden, zij is nazaat van de Marrons, heeft ze zich wel in de geschiedenis verdiept. ,,Toen ik naar Nederland kwam en in 5 vwo werd geplaatst, was mijn eerste schok dat de Surinaamse geschiedenis maar een kleine alinea in de boeken was. De Nederlandse leerlingen weten niet zoveel van Suriname, terwijl wij wel veel weten van Nederland, ons voormalige moederland. Mijn vader en moeder kregen veel les in geschiedenis en aardrijkskunde en ook ik kreeg het met de paplepel ingegoten”, vertelt Soiso. ,,Ik werd verrast door vragen waarom ik zo goed Nederlands spreek, maar ben nu niet meer verbaasd door bepaalde gedragingen uit onwetendheid. Of over opmerkingen als ‘ga terug naar je eigen land’. Er is geen historisch besef. Dat is geen blaam richting de mensen die de vragen stellen, maar wel naar het systeem, dat het bewust heeft weggelaten. Ik heb tot mijn missie gemaakt om iets toe te voegen aan de geschiedenis en mensen bewust te maken van de andere perspectieven.”

(De tekst gaat verder onder de foto)

Melly Soiso. - ARJEN GERRITSMA

STILTE DOORBREKEN

Van oudsher werd de geschiedenis verteld vanuit het perspectief van handelaren, plantagehouders en ‘jagers’. Met de expositie wil het Museum Nijkerk vooral ook de andere kant belichten: de verhalen van nazaten van de tot slaaf gemaakten, de inheemse bevolking (Indianen) en de Marrons. ,,Hun stemmen waren verdwenen alsof ze er niet toe deden. Deze tentoonstelling wil de stilte doorbreken. Het beeld is onvolledig en scheef en met deze tentoonstelling doen we een poging om het evenwicht te herstellen. In de gelaagdheid schuilt de waarheid. De geschiedenis van Nijkerk en Suriname loopt door elkaar heen. Ik wil geen schuld toewijzen, maar wel een breder beeld van Suriname meegeven en vertellen waarom de geschiedenis belangrijk is. Daar maak ik mij hard voor.”

NIJKERKSE VERHALEN

Met de expositie worden ruim tien Nijkerkse verhalen over de koloniale geschiedenis, cultuur en identiteit uitgelicht. Ook wordt de achtergrond belicht van belangrijke gebouwen in Nijkerk waar vroeger adellijke families en hun plantages aan gekoppeld waren. Zoals Landgoed de Salentein, Huis Hoevelaken, Huize de Brink en de burgemeesterswoning aan de Holkerstraat 35-37. De Jong: ,,We willen de relaties laten zien tussen de families, de gebouwen en de plantages. Toen de slavernij in 1863 werd afgeschaft, kreeg men 300 gulden per tot slaaf gemaakte. Sommige families zijn zo heel rijk geworden na de slavernij.”

De familie Schimmelpenninck – van der Ooije is bekend in Nijkerk omdat Asueer Jacob baron Schimmelpenninck van der Oije burgemeester is geweest van Nijkerk. Hij kwam uit een ‘witte familie’ en is verliefd geworden op een zwarte Surinaamse vrouw, Francina de Neef. Zij was modeontwerpster en een bijzondere, sociale vrouw. Van haar wordt een koto (kledingstuk) tentoongesteld. Als kleindochter is Connie de Neef vertegenwoordigd in de klankbordgroep. Ook wordt in de expositie een verhaal verteld over de Boeroes (boerenkolonisten) en hun Nijkerkse nazaat is Wimpje Alfrik. Wijlen Gerard van den Tweel was honorair consul met een warm hart voor Suriname, aan hem wordt ook een expositieonderdeel gewijd.

Guillermo Hilversum is een bekende tv-persoonlijkheid en acteur in de jongerenserie Spangas. Hij is ook Nijkerker en zijn ouders komen uit Suriname; zij kwamen op jonge leeftijd naar Nederland. Hij heeft een podcast opgenomen met Nijkerkse jongeren en gesproken over de geschiedenis, vrijheid en discriminatie.

De Jong is blij met de komst van de klankbordgroep en de expertise van Soiso als gastconservator. ,,We willen de verhalen toegankelijk maken voor een breed publiek en moeten secuur zijn met de verwoordingen.” Het woord slaaf is - vanuit meerstemmigheid - vervangen door ‘tot slaaf gemaakte’ ,,Daar moeten we voorzichtig in zijn en daarom zijn ook klankbordleden uitgenodigd”, zegt Soiso, die voor de lunch een broodje zoute bakkeljauw uitdeelt. ,,Dat waren vroeger restjes voor de tot slaaf gemaakte, omdat het lang houdbaar was.”

(De tekst gaat verder onder de foto)

Voorwerp voor de expositie. - ARJEN GERRITSMA

SPOREN NALATEN

Gerrit Sabajo is Surinamer en getrouwd met een Nijkerkse. Hij woont nog in Suriname en wil de inheemse indentiteit, de taal en de tradities in stand houden. Hij vertelt in de expositie over toen en nu en door dit vast te leggen wordt er ‘oral history’ gemaakt.

Alfredo Doornkamp woont in Ermelo en is naast kunstenaar docent beeldende kunst op Groevenbeek in Putten. Hij werd bekend door het tv-programma Sterren op het doek. Doornkamp (45) vindt het een eer dat hij aan de expositie mee mag doen. Als afstudeeropdracht maakte hij een kunstwerk waarbij tot slaaf gemaakten een naam kregen. ,,Dat vond ik interessant, ik wilde weten waar die namen vandaan kwamen. Vaak kregen ze die van de plantage-eigenaar of gouverneurs.” In de expositie is ook zijn schilderij de Taal van de 122 vouwen te zien, het verhaal van een hoofddoek (angisa).

Doornkamp heeft een afdruk meegebracht van een gespannen touw in klei. Dat symboliseert voor hem de band tussen Nederland en Suriname en de spanning tussen de geschiedenis en de mens. ,,Het is mooi om te zien dat de geschiedenis zijn sporen achter laat en zo kan ik ook iets achterlaten met een verhaal.” 

De waardevolle bijdragen van de klankbordgroep worden meegenomen in de verdere opzet van de expositie.