Rens en Sophie spelen mee in 40-45 de Musical: ‘Buitengewoon indrukwekkend’

NIJKERK Nijkerker Rens van Duffelen (66) en de Hoevelakense Sophie Heining (10) zijn figurant in ‘40-45, de Musical’. Ze geniet er nog elke keer van om te spelen in het pop-up theater bij de Midden Nederland Hallen in Barneveld.

door Maranke Pater en Gerrit Steen

Rens is samen met zijn echtgenote bij de musical terechtgekomen als theatervrijwilliger. Theatervrijwilligers zijn de gastheren en gastvrouwen voor het publiek. ,,Het bijzondere aan de productie is dat we, draaiende tribunes hebben. Dan moet er iemand op de tribunes zitten om het publiek in de gaten houden.” In 2024 ging de musical in première, toen bleek dat de crew na een paar maanden nog figuranten zochten. Rens was op dat moment 65 en dacht dat ze hem wellicht te oud zouden vinden. ,,Ze bleken mensen te zoeken van alle leeftijden. Toen ik me opgaf, werd ik tot mijn stomme verbazing aangenomen als figurant.” 

Hij vindt het ‘fascinerend’ en ‘leuk om te doen’. ,,Als je niet uit het wereldje komt is het een hele bijzondere ervaring om eens mee te maken. Het verhaal gaat ook nog ergens over, dat helpt natuurlijk ook. Het speelt zich af in  de Tweede Wereldoorlog en soms kreeg ik het gevoel dat ik in een verhaal stond waarover mijn grootouders en ouders vertelden.” Zijn grootouders hadden een groot huis in Leerdam aan de Lingedijk. Zijn vader en moeder trouwden in de oorlog en zij woonden in datzelfde huis samen met de broers van zijn moeder. ,,Het huis werd gevorderd door de Duitsers en bestemd als Ortskommandantur of iets dergelijks. Volgens mijn oma was het een heel gedoe, ze moest ook koken voor die lui, dat deed ze vrij goed, en daardoor kreeg ze extra voedselbonnen en kwam daardoor niks tekort. Dat verhaal komt ook terug in de voorstelling, het huis van het gezin van de hoofdrolspelers wordt gevorderd wordt. De broers van moeder zaten ondergedoken op de zolder in hetzelfde huis omdat ze anders tewerkgesteld werden in Duitsland. Ze kreeg zoveel etensbonnen dat ze voor haar jongens ook goed eten kon verzorgen. Ze zijn nooit ontdekt en hebben twee jaar ondergedoken gezeten. Het is bizar dat nu, tachtig jaar later, in dit theater eenzelfde verhaal wordt verteld.” 

Het is een technisch ingewikkelde productie

Wie in de theaterproductie meespeelt moet eerst een rol leren. ,,Je bent figurant, je spreekt niet, maar moet wel allerlei dingen doen. Het is een technisch ingewikkelde productie. Op een gegeven moment kom je in situatie terecht dat je achterna gezeten wordt, in gevangenispak staat en geen kant uit kunt voor je gevoel. Dan is het ineens geen leuk kunstje meer, maar is het even voelen hoe het moet zijn geweest in die tijd. Het is fascinerend om mee te maken en ook ontzettend leuk. Ik heb wel wat amateurtoneel gedaan, maar nooit op dit niveau iets echt gedaan, ik heb mijn werkzame leven in de rechtspraak doorgebracht, is echt een hele andere tak van sport. Ik was net gepensioneerd en was op zoek naar een invulling van mijn tijd. Hier werk ik vooral met jonge mensen en dat is ook heerlijk, er zit pit en elan in.” 

Bij Soldaat van Oranje draait publiek steeds in andere hoek in, in 40-45, de Musical draait alles mee: de tribunes, de schermen waarop beelden geprojecteerd worden en de platforms die voorbij rijden. ,,In het begin is dat doodeng natuurlijk, maar er wordt ook heel erg op de veiligheid gelet. Er staan jonge mensen in het zwart gekleed in het donker achter de schermen om in de gaten te houden of alles goed gaat, zodat ze eventueel kunnen ingrijpen.” 

KLEDINGWISSELS

Er zijn verschillende kledingwissels, de ene keer is Rens een Joodse man, een andere keer een gewone burger, arbeider of een meeloper met een hakenkruis op zijn arm. ,,Ik moet me een keer of zes omkleden per voorstelling. Als ik de theatervloer afloop, moet ik soms in de coulissen helemaal terug lopen naar de verkleedplek aan de andere kant van het theater. Ik denk dat ik per voorstelling gemiddeld zes kilometer loop.” Hoewel hij niet veel van de wereld van televisie weet, komt hij ook bekende mensen tegen. ,,Zij zijn ook gewoon in hun rol aanwezig. Zodra de voorstelling begint, werk je met z’n allen samen. Kees Boot roept bij mij steeds een bepaalde emotie op als vader van de jongens. Het is indrukwekkend hoe alles achter de schermen wordt geregeld: er staan tachtig mensen op de vloer, maar er zijn ook veertig mensen rondom bezig voor de techniek, kostuums, muziek en regie. Het is fascinerend om mee te maken.” Het is geen vrijblijvende ervaring. Er is een strak schema: er zijn drie groepen figuranten, doordeweeks of in het weekend. In drie weken speelt een figurantengroep zeven tot acht voorstellingen. Twee uur van tevoren moeten ze aanwezig zijn om alles voor te bereiden, en de voorstelling duurt van ongeveer 20.30 uur tot 23.00 uur. ,,Alles is goed verzorgd, we eten ook altijd samen.” 

INDRINGEND

Er zijn diverse mooie momenten. In één scène wordt de verjaardag van een hoofdrolspeler gevierd. ,,Het is hilarisch: we dansen mee met de kinderen, die mij als hun opa beschouwen, en gaan samen naar het feest. Iedere keer is het een beetje anders, afhankelijk van de kinderen die meespelen. Maar plotseling slaat de sfeer om, bijvoorbeeld als het einde van het feest door Duitsers wordt verstoord. Het contrast is groot: van zorgeloos feest vieren naar geen kant meer uit kunnen.” 

De meest indringende scène vindt hij het moment waarop Joodse burgers afgevoerd worden. Je ziet ze met hun koffers en dat ze in een kampomgeving staan en zich om moeten kleden. Ineens sta ik daar in een gevangenispak, met een nummer op mijn buik. Ik  was afgelopen zomer in Duitsland in Dachau en daar zag ik een levensgrote afbeelding van een man van mijn leeftijd met net zo’n pak aan met zo’n nummer. Als ik die scène speel, moet ik steeds aan dat moment in Dachau denken: ik sta te spelen maar het is werkelijkheid geweest. Je kunt geen kant uit, je moet mee, je hebt geen keus en bent totaal machteloos. Dat gevoel overvalt me steeds weer.  Het is heel bijzonder, ook omdat je op jezelf bent teruggeworpen. Ik zie geen publiek zitten en alleen lampen. Het is een buitengewoon indrukwekkend moment.” 

Sophie Heining - Musical 40-45

Het is een van de leukste dingen die ik in mijn leven heb gedaan!

De 10-jarige Sophie Heining speelt sinds januari dit jaar mee in de musical 40-45. Sinds de strenge selectieprocedure, die vorig jaar tijdens de herfstvakantie plaatsvond, speelt ze vanwege de kinderarbeidregels een keer per week in de show, die per keer zo’n 1700 toeschouwers telt. ,,Het is een van de leukste dingen die ik in ooit gedaan heb”, vertelt ze enthousiast. ,,Ik speel zowel een Joods kind als een NSB-kindje”, vervolgt Sophie. ,,Ik moet onder meer een oud dansje doen. Ik speel verder ook nog een Rotterdams stadskind. Iedere voorstelling zijn er tien kinderen die meespelen en allemaal een bepaalde looproute hebben. Ik heb de rol van meisje 4, dat is een redelijk grote rol omdat je hiervoor goed moet kunnen dansen. Ik ben dan goed in beeld en sta dicht bij de hoofdrolspelers.”

AUDITIES

Tot en met juni speelt de Hoevelakense mee. ,,Ik weet niet of het dan wordt vervolgd, dat is afhankelijk van de belangstelling. Je krijgt 24 speelbeurten, die ingaan als je jarig bent geweest. Dit is vanwege de regels voor kinderarbeid. Ik red het dan na juni net niet. Ik heb dan namelijk nog maar tien speelbeurten over, want ik was in februari jarig. Als je het goed hebt gedaan dan vragen ze je terug, maar dat is niet altijd het geval. Dan kun je ook een andere rol krijgen.”Ze hoefde geen tekst of liedjes te leren, wel vooral hoe ze moest lopen en hoe ze moest staan. ,,Je komt bijvoorbeeld in coulis 3 op en gaat in coulis 8 af. Ik ben tachtig procent van de voorstelling in beweging en moet me dan ook een paar keer snel omkleden. Ik heb een eigen stoel waar de kleren liggen, waarbij ik -als het nodig is- geholpen wordt. De dans die ik moet uitvoeren is best wel ingewikkeld en moeilijk, het is een dans voor een verjaardag.”

Musical 40-45. - BDU Media/Maranke Pater

STRENGE REGELS

Als ze op zaterdag of zondag word ingezet, draait ze twee shows. ,,Dat telt gelukkig maar voor een speelbeurt. Mijn hele planning ligt al vast. Ze zijn heel streng in het beleid vanwege wetgeving op kinderarbeid. De show is om 22.45 afgelopen en dan moet ik ook precies om 23.00 uur buiten staan, daar wordt op gelet. Dat is niet altijd even leuk, want soms is de show wat later afgelopen en dan kan ik het applaus van het publiek niet meer meemaken.” Of de show-bizz beroepsmatig iets voor haar is? ,,Ik vind het superleuk om in zo’n show te spelen met muziek, dans en theater. Ik hou wel van een groot publiek. Voordat de voorstelling begint vertellen ze hoeveel mensen er zijn, of het uitverkocht is en of er bijzonderheden zijn.”

HELLAS

Bij gymnastiekvereniging Hellas in Hoevelaken danst ze nu drie jaar. ,,Daar heb ik de echt belangrijke technische balletdanspassen geleerd, zoals de pas de bourrée. Dat is een fundamentele dansstap, voornamelijk bekend uit het klassiek ballet, die bestaat uit een opeenvolging van drie snelle passen. Het is een overgangspas (verbindingspas) die wordt gebruikt om van positie te veranderen, te verplaatsen over het podium, of als voorbereiding op een sprong of draai. De basisbeweging bestaat uit drie stappen, vaak omschreven als ,,achter, opzij, voor”. Omdat ik dit al bij Hellas geleerd heb, was dat echt een pluspunt voor de organisatie van de musical om me aan te nemen.” Ze is leerling van  Jenaplanschool De Hoeve in Hoevelaken, waar ook veel aan toneel gedaan wordt. ,,Daar heb ik ook veel geleerd, zoals voor publiek te spelen. Ik heb er veel hulp gekregen als ik moest oefenen, dan mocht ik wat later op school komen. De school heeft een contract ondertekend dat ik ook wat later op school mag komen als ik moet repeteren. Ik heb gelukkig een hele fijne meester die er erg bij betrokken is. De andere kinderen vinden het superleuk dat ik in de musical speel. Door filmpjes die vertoond worden weten ze ook ongeveer hoe het er een beetje uitziet. Het Jeugdjournaal heeft er ook een uitzending aan gewijd.” Ze zit ook nog op musicalschool Springplank in Amersfoort. Daar is een meisje in de groep die haar op het spoor van de musical 40-45 heeft gezet. ,,Er wordt elk jaar een musical opgevoerd en als je het goed doet ga je naar een hogere groep. De uitvoering voor dit jaar is een aangepaste versie van The Lion King. Ik ga hier elke vrijdag naartoe om te oefenen en ben daar dan zo’n drie uur actief bezig. Je moet wel een goed geheugen hebben; dit jaar had ik veel tekst. Ik oefen hiervoor veel thuis en kan het allemaal goed onthouden. Mijn vader kan goed zingen, weliswaar niet professioneel, maar van hem heb ik het geleerd en ook het ritmegevoel meegekregen.”

SPEKTAKELSTUK

Haar vader en moeder brengen haar en gaan in de meeste gevallen weer terug naar huis om haar later weer op te halen. ,,Een groot deel van de kinderen komt uit heel Nederland; die ouders mogen wel binnenblijven in de foyer en kunnen via de televisie meekijken. Ouders kunnen ook korting krijgen als ze de voorstelling bij willen wonen. Bij de première mochten mijn ouders wel aanwezig zijn. Het is echt een spektakelstuk.”

Kijk hier voor meer informatie over de 40-45 de musical.