Fusie gemeenten Hoevelaken en Nijkerk deel 1: ‘Hoevelaken is en blijft een dorp’

HOEVELAKEN Grote gebeurtenissen werpen hun schaduw vooruit, aldus een oud gezegde. Dat is ook het geval met het proces dat uiteindelijk heeft geleid tot de fusie van de gemeentes Nijkerk en Hoevelaken op 1 januari 2000. De Stad Nijkerk brengt een drieluik over de fusie tussen de gemeenten Hoevelaken en Nijkerk. Woensdagmiddag wordt er een boekje met verhalen en interviews met oudgedienden, geschreven door oud-wethouder Jan van de Brink, gepresenteerd bij Museum Nijkerk. 

door Aart Veldhuizen

De nu 25 jaar geleden tot stand gekomen fusie tussen Nijkerk en Hoevelaken kwam in 2000 niet uit de lucht vallen. Al in 1988 besloten de besturen van die twee gemeenten een perodiek overleg in het leven te roepen om gemeenschappelijke belangen te bespreken. Die waren er zeker: beide gemeenten waren grensgemeenten in de Gelderland waardoor ze hun diensten van verschillende regio’s afnamen. Afgesproken wordt dat de bestuurders elkaar twee keer per jaar ontmoeten. Het is niet onwaarschijnlijk dat de afdeling Hoevelaken van de PvdA daarom in maart 1994 een telefonische enquête onder 310 dorpsgenoten houdt en daaruit concludeert dat 64% van de ondervraagden Gelders wil blijven; 13% geeft de voorkeur aan Utrecht (,,mits we wel naar het ziekenhuis in Amersfoort kunnen blijven gaan”) en 20% heeft geen mening. In het dagblad Trouw van 7 november 1996 wordt een Hoevelaker geciteerd die de mening van de meerderheid aldus formuleert: ,,Ook al zijn we op Amersfoort georiënteerd, bij Nijkerk blijven we tenminste onszelf.” 

(De tekst gaat verder onder de foto’s)

Vertegenwoordigers van de gemeenten zochten elkaar op - Historisch Hoeflake

Met de komst van het kabinet Kok-I in 1994 begint in Den Haag de discussie over een vernieuwing van de bestuurlijke organisatie van het land. De Hoevelakense burgemeester ziet de bui hangen en ventileert in maart 1995 haar mening dat de burgers zich gelukkiger voelen en beter betrokken zijn bij het bestuur in kleinschalig verband. De gemeenteraad van Nijkerk spreekt in haar vergadering van 13 november 1995 uit dat een verregaande samenwerking van Nijkerk en Hoevelaken ideaal zou zijn. In diezelfde tijd wordt de dreiging voor Hoevelaken nog concreter als uit de provincie als wens wordt geuit dat Hoevelaken geannexeerd zou moeten worden door Amersfoort. Hoevelaken herinnerde zich de titanenstrijd van de gemeente Hoogland tegen de annexatie door Amersfoort en wilde voorkomen diezelfde weg opgeduwd te worden. De aanval is de beste verdediging moet de gedachte geweest zijn bij het nemen van het (in Nederland unieke) besluit van het College van B&W in mei 1996 om, als er dan toch schaalvergroting moest plaatsvinden, te streven naar een fusie met de gemeente Nijkerk. Geconstateerd wordt wel dat dat Hoevelaken geld gaat kosten. Het eigen vermogen van het dorp bedroeg 36 miljoen gulden en dat van Nijkerk 32 miljoen. Verdeeld over het aantal inwoners, was die verhouding zelfs drie tegen één in het voordeel van Hoevelaken. 

UNANIEM

In de zomer van 1996 stemmen de gemeenteraden van Nijkerk en Hoevelaken unaniem in met een fusie van beide gemeenten. Kort nadat de beide burgemeesters dat hebben meegedeeld aan de provincie, geeft deze goedkeuring aan dit voornemen. Als in juli 1996 de Commissaris van de Koningin in Gelderland, dr. Jan Terlouw, op bezoek komt maakt hij een fietstocht  door het dorp. Hij zegt dan dat Amersfoort wel erg goede argumenten moet hebben voor een annexatie ,,maar ook dat hij die tot dan toe niet heeft gehoord”. In september van datzelfde jaar wordt een informatieavond gehouden in De Stuw om de Hoevelakers te informeren over de fusieplannen met Nijkerk. Alle aanwezigen blijken vóór te zijn als next-best, nu zelfstandigheid van het dorp niet langer haalbaar lijkt. Uit een onderzoek van het NIPO naar het draagvlak onder de bevolking blijkt dat 76% van de ondervraagden liever zelfstandig blijft, maar als dat onhaalbaar is dan kiest 85% voor Nijkerk als fusiepartner. 

LIJDZAAMHEID

Nu de kogel door de kerk lijkt te zijn, ontstaat een periode van een zekere lijdzaamheid voor het gemeentebestuur. Bij de aanbieding van de begroting voor 1997 aan de gemeenteraad merkt het College van B&W op dat met name waar het gaat om het ontwikkelen van nieuw beleid, de nodige terughoudendheid moet worden betracht.  De ambtenaren op het gemeentehuis hebben ondertussen de handen meer dan vol aan het werk dat de voorgenomen fusie met zich meebrengt. Plaatselijke afdelingen van politieke partijen zoeken en vinden elkaar: in maart 1997 planten de dan al gefuseerde  PvdA-afdelingen van Nijkerk en Hoevelaken, een ‘fusieboom’ in het grensgebied van de beide gemeenten, op de hoek van de Jacob de Boerweg (Nijkerkerveen) en de Laakweg. 

(De tekst gaat verder onder de foto)

Inwoners werden opgeroepen actief mee te denken - Historisch Hoeflake

KLAVERBLAD

Om tegemoet te komen aan de wensen van Amersfoort wordt met ingang van 1 januari 1998 een deel van Hoevelaken, rondom het klaverblad, toegewezen aan Amersfoort. Nijkerk staat 137 hectare grond in het gebied Palestina af aan de stad. Daarmee is de honger van Amersfoort naar Gelders gebied gestild. De aandacht is daarna geheel gericht op het fuseren van Hoevelaken met Nijkerk. Ondertussen onstaat er in Den Haag nog weer vertraging in het proces. Een telefoontje van het ministerie van Binnenlandse Zaken maakt op 25 juni 1998 een einde aan de onzekerheid. Verzocht wordt een profielschets te maken van de fusiegemeente. Opgemerkt wordt dat deze geen kloon mag worden van Hoevelaken of Nijkerk. De inwoners worden opgeroepen actief mee te denken. De bekende radio- en televisie presentator Felix Meurders wordt ingehuurd om op ‘prikkelende wijze’ betrokkenen aan het denken te zetten over de toekomst. Het is voor beide fusiepartners een tegenvaller als uit Den Haag het bericht komt dat de samensmelting niet zal kunnen plaatsvinden op 1 januari 1999. 

(De tekst gaat verder onder de afbeelding)

Een smartlap die bedacht werd nadat bekend werd dat Hoevelaken haar laatste zelfstandige jaar in ging - Historisch Hoeflake

TELEURSTELLING

 In januari 1999 wordt duidelijk dat de fusiegemeente de naam Nijkerk zal krijgen. Veel Hoevelakers zijn teleurgesteld. Zij hoopten op de naam Nijkerk-Hoevelaken. Burgemeester Hendriksen snapt dat, maar vindt het geen oorlog waard. Het wapen van de nieuwe gemeente bevat daarentegen naast de ‘Nijkerkse’ leeuw een drietal familiewapens  van voormalige adellijke bewoners van Huis Hoevelaken. In maart dat jaar wordt de Nijkerkse gemeentesecretaris Herman Verheij benoemd tot algemeen directeur van de nieuwe gemeente. Hoevelakense secretaris Harry Hindriks had zich niet kandidaat gesteld, volgens zijn eigen zeggen om een competitie met zijn collega te voorkomen. Oud-wethouder Jan van Middendorp benadrukt in een interview dat het belangrijk is dat er in de nieuwe gemeenteraad veel Hoevelakers zitten. De verslaggever van het Hoevelakens Nieuwsblad memoreert op 24 maart 1999 hoe goed de samenwerking in de oude gemeenteraad was, ook tussen de ‘import’ (op dat moment 77% van de bevolking) en de ‘echte’ Hoevelakers. Hij illustreert dat aan de hand van het voorbeeld van de achtjarige samenwerking van twee wethouders met een geheel eigen politieke signatuur. Enerzijds is daar Jan van Middendorp, van protestants-christelijke huize en representant van ‘de oude kerk’ en anderzijds Hans Wentholt, socialist in hart en nieren en met  lange haren en gehuld in grof gebreide truien ofwel een opvallende verschijning in het destijds behoudende Hoevelaken. 

(De tekst gaat verder onder de foto)

Nog een paar dagen Hoevelaken - Historisch Hoeflake

MEERKERNIGHEID

Bij de verdere uitwerking van het profiel van de fusiegemeente wordt geconstateerd dat het de bevolking vooral gaat om het veilig en prettig wonen en leven. De belangrijkste eigenschap zal zijn de ‘meerkernigheid’. Hoevelaken wat meer stadsgericht en Nijkerk meer de ‘arbeidzame en serieuze’ kern. De invulling van de vacatures voor leidinggevende ambtenaren in de nieuwe gemeente levert intern nogal wat discussies op. Uiteindelijk gaan er van de 21 topfuncties 18 naar Nijkerk en 3 naar Hoevelaken. Burgemeester Marianne Hendriksen deelt in een brief van 16 september 1999 aan de raad mee dat zij ,,na rijp beraad” heeft besloten niet te zullen solliciteren naar de burgemeesterspost in de fusiegemeente. Wethouder Henk Lambooij (combinatie SGP/RPF/GVP) wordt wethouder Financiën in het nieuwe college. De commissaris van de koningin maakt bekend dat Bartele Vries de eerste burgemeester wordt van de fusiegemeente.  

(De tekst gaat verder onder de foto)

Aankondiging van de slotmanifestatie - Historisch Hoeflake

SLOTMANIFESTATIE

Een meerdaagse slotmanifestatie in december 1999 markeert het einde van een autonoom Hoevelaken. Op alle adressen wordt een programmaboekje bezorgd met de uitnodiging de diverse geplande activiteiten bij te wonen.Op het Manifestatieveld in Hoevelaken wordt -op initiatief van wethouder Marly Klein- het kunstwerk ‘Onderbroken continuïteit’ onthuld; de makers zijn Frans en Marja de Boer-Lichtveld uit Ouderkerk aan de Amstel. Het verbeeldt de Dorpskerk van Hoevelaken, de groei en de gezamenlijke toekomst met de gemeente Nijkerk. In het gemeentehuis wordt een tentoonstelling ingericht, getiteld ‘Ons dorp, verleden, heden en toekomst’. Alle inwoners krijgen een exemplaar van het boekje ‘Dit onbebouwd en onnut land’ van Ben de Graaf met foto’s van Carel Gijsen. Op de scholen, de peuterspeelzaal en het kinderdagverblijf krijgen alle kinderen een herdenkingsbeker. De afscheidsreceptie van het gemeentebestuur is op 29 december, nadat de dag daarvoor de laatste raadsvergadering was gehouden in het hotel De Klepperman. 

VUURWERKSHOW

De dorpsgenoten krijgen van het gemeentebestuur ook nog een grootse vuurwerkshow aangeboden; plaats van handeling is het park bij Huis Hoevelaken. De kosten van dit evenement -en van alle aandacht die de fusie overigens in het dorp kreeg- deed het bestuur van Nijkerk de wenkbrauwen wel wat fronsen. Het bestuur van Hoevelaken daartegenover vond het afscheid van de eeuwenoude zelfstandigheid een zo bijzonder moment, dat de markering daarvan echt wel wat mocht kosten; de omvang van de bruidsschat die het dorp meebracht maakte de beslissingen daaromtrent gemakkelijker. Ter opluistering van alle feestelijkheden worden door dorpsgenoten meerdere liederen geschreven: een nieuw Hoevelakens volkslied en het lied ‘Dorp van hoop en glorie’, te zingen op de wijs van Land of hope and glory. 

(De tekst gaat verder onder de afbeelding)

Het nieuwe Hoevelakense volkslied - Historisch Hoeflake

(De tekst gaat verder onder de afbeelding)

Het lied Land of hope and glory maar dan op zijn Hoevelakens - Historisch Hoeflake

EIGENHEID

Op 3 januari 2000 ontvangen alle dorpsgenoten een brief van de nieuwe burgemeester Bartele Vries waarin hij nog eens verzekert dat de kern van Hoevelaken z’n eigenheid heeft en die zeker zal blijven behouden. In de Parlementaire Monitor is vastgelegd dat het beleid van 25 jaar geleden erop was gericht dat gemeenten -in het algemeen- in staat zouden zijn -en de toen komende vijfentwintig jaar blijven- om taken en bevoegdheden zelfstandig te kunnen uitvoeren. Nu, na verloop van die periode, kan geconcludeerd worden dat de fusie Nijkerk-Hoevelaken in dat opzicht inderdaad heeft gewerkt. Dat daarnaast de wens van de laatste burgemeester van het dorp - ,,Hoevelaken is een dorp en blijft een dorp”-  naar het gevoel van de meeste Hoevelakers ook waarheid is geworden, stemt velen tot tevredenheid!

Lees ook

Deel 2: Hoofdrolspelers van de fusie tussen Hoevelaken en Nijkerk kijken terug: ‘Er waren best grote verschillen’

Lees ook

Deel 3a: Fusie tussen Hoevelaken en Nijkerk: ‘Ik ben warm ontvangen in Hoevelaken’

Lees ook

Eerste werkzaamheden voor verbouwing bibliotheek Nijkerk begonnen

Lees ook

Deel 3b: Sigmund Beitler over de fusie Hoevelaken/Nijkerk: ‘We proberen ‘het dorpsgevoel’ zoveel als mogelijk te bestendigen!’